1.1. Энэ хуулийн зорилт нь аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээд зах зээлд шударгаар єрсєлдєх нєхцєлийг бvрдvvлэх, єрсєлдєєнд харш аливаа vйл ажиллагааг хориглон хязгаарлах, урьдчилан сэргийлэх эрх зvйн болон зохион байгуулалтын vндсийг тодорхойлж хэрэгжvvлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

2.1. Шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомж нь Yндсэн хууль¹, энэ хууль, тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ.

3.1. Энэхvv хууль нь зах зээлийн єрсєлдєєнд оролцогч хуулийн этгээд, тєрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагад нэгэн адил vйлчилнэ.

3.2. Хуульд єєрєєр заагаагvй бол vнэт цаас, санхvvгийн зах зээл болон зар сурталчилгааны vйл ажиллагаа нь єрсєлдєєнд харш vр дагавар vзvvлэх буюу vзvvлж болзошгvй бол энэ хуулийг мєрдєнє.

3.3. Оюуны ємчийн эрхийг хамгаалах хууль тогтоомжийн хvрээнд хийсэн vйл ажиллагаа, vvссэн нєхцєл байдлыг єрсєлдєєнийг хязгаарласанд тооцохгvй.

4.1. Энэ хуульд хэрэглэсэн дараахь нэр томъёог дор дурдсан утгаар ойлгоно:

4.1.1. "бараа бvтээгдэхvvн" гэж зах зээлд нийлvvлж байгаа бvх тєрлийн эд юмс, тєлбєрийн хэрэгсэл, vйлчилгээ, шилжvvлж болох эрх зэргийг;

4.1.2. "зах зээл" гэж тодорхой бараа бvтээгдэхvvний нийлvvлэлт бодитой явагдаж байгаа нутаг дэвсгэрийг;

4.1.3. "санхvvгийн байгууллага" гэж зээлийн болон даатгалын байгууллага, тvvнчлэн vнэт цаасны зах зээл дэх мэргэжлийн зуучлагчийг;

4.1.4. "єрсєлдєгч" гэж тухайн тєрлийн бараа бvтээгдэхvvний зах зээлд нийлvvлэлт хийж байгаа этгээдийг.

5.1. Зах зээлд тодорхой тєрлийн бараа бvтээгдэхvvний борлуулалтын гуравны нэгээс дээш хувийг дагнан буюу бусад этгээдтэй хамтран хийж байвал давамгайлах байдалтай гэж vзнэ.

5.2. Давамгай байдлаа хууль бусаар ашиглах, єрсєлдєгчєє зах зээлд ороход саад учруулах, єрсєлдєєнийг болон хэрэглэгчийг хясан боогдуулахыг ноёрхох vйл ажиллагаанд тооцож, ийм тєрлийн vйл ажиллагаа явуулсан этгээдийг ноёрхогч гэж vзнэ.

5.3. Тухайн бvтээгдэхvvний зах зээлд нийлvvлэлт хийж байгаа нэг этгээд байхад л нийгмийн дундаж зардал, хамгийн бага байх зах зээлд дангаараа vйл ажиллагаа явуулж байгаа этгээдийг зvй ёсны монополь гэж vзнэ.

6.1. Давамгай байдалтай аж ахуйн нэгж дангаараа дараахь vйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно:

6.1.1. зохиомлоор барааны хомсдол бий болгож vнийг єсгєх зорилгоор єєрийн барааны vйлдвэрлэл, борлуулалтыг зогсоох, хэмжээг хязгаарлах;

6.1.2. зах зээлд давамгай байдлаа ашиглаж хэрэглэгчдээс борлуулалтын нэмэлт нєхцєлийг шаардах, бараа бvтээгдэхvvнийг ялгавартай vнээр борлуулах;

6.1.3. бусад аж ахуйн нэгж зах зээлд гарч ирэхэд саад учруулах, тэдгээрийг зах зээлээс шахан зайлуулах зорилгоор бараа бvтээгдэхvvнээ зардлаас доогуур vнээр борлуулах;

6.1.4. vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа бусад этгээдийг зах зээлээс шахан зайлуулах зорилгоор тэдгээртэй аж ахуйн харилцаа тогтоохоос vндэслэлгvйгээр татгалзах, тэдгээрт vндэслэлгvй шалгуур vзvvлэлт тогтоох;

6.1.5. бараа бvтээгдэхvvн борлуулахдаа иж бvрдэлд ороогvй бараа дагалдуулах;

6.1.6. хэрэглэгчид тухайн барааг дахин борлуулах vнэ, нутаг дэвсгэрийг тогтоож єгєх;

6.1.7. єєрийн бараа бvтээгдэхvvнийг борлуулахдаа єрсєлдєгчийн бараа бvтээгдэхvvнийг худалдан авахуулахгvй байх болзол тулгах;

6.1.8. тухайн бараа бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл, борлуулалтыг бууруулахад хvргэж болох бага vнээр уг бараа бvтээгдэхvvнийг єєртєє худалдахыг бусдаас шаардах;

6.1.9. хэрэглэгч болон єрсєлдєгчєєс санхvvгийн хэрэгсэл, эд хєрєнгє, тэдгээрийн эрх, ажиллах хvч зэргийг єєртєє шилжvvлэхийг vндэслэлгvйгээр шаардах;

6.1.11. гэрээний зvйлд хамаарахгvй болон гэрээт талд ашиггvй нєхцєлийг гэрээнд тусгахыг тулган шаардах.

7.1. Хамтдаа давамгай байдалтай єрсєлдєгч аж ахуйн нэгжvvд єрсєлдєєнийг хязгаарлах зорилгоор дараахь шийдвэр, хэлцэл, тохиролцоо байгуулахыг хориглоно:

7.1.1. бараа бvтээгдэхvvний vнийг харилцан тохиролцох, эсхvл vйлдвэрлэл, vйлчилгээг хязгаарлах;

7.1.2. зах зээлийг нутаг дэвсгэр, vйлдвэрлэл, vйлчилгээ, борлуулалт, барааны нэр, тєрєл, хэрэглэгчээр хуваарилах;

7.1.3. єрсєлдєєнд чухал ач холбогдол бvхий хэлцэл, тохиролцооноос хамсан татгалзах;

7.1.4. уралдаант шалгалт буюу дуудлага худалдаанд vнийг урьдчилан тохиролцож оролцох, бусад єрсєлдєгчєє дээрх vйл ажиллагааны бодит нєхцєлєєс тєєрєгдvvлэх, тэдэнд дарамт, шахалт vзvvлэх;

7.1.5. аж ахуйг ашигтай эрхлэх зорилгоор аль нэг байгууллагад гишvvнээр элсэхэд нь єрсєлдєгчид саад учруулах;

8.1. Давамгай байдалтай аж ахуйн нэгжийн удирдлага єрсєлдєгч бусад аж ахуйн нэгжийн удирдлагын албан тушаалд хавсарч ажиллахыг хориглоно.

9.1. Давамгай байдалтай аж ахуйн нэгж зах зээлд ноёрхох vйл ажиллагаа явуулах зорилгоор єрсєлдєгчийн хувьцааг худалдан авахыг хориглоно.

9.2. Улсын эдийн засагт тэргvvлэх чиглэлийн болон хvн амд нэн шаардлагатай барааны єрсєлдєх чадварыг дээшлvvлэх зэрэг ашигтай тал нь єрсєлдєєнд учруулах хохирлоос илvvтэй байх нь нотлогдсон тохиолдолд энэ хуулийн 9.1-д заасныг хамааруулахгvй байж болно.

10.1. Аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээд єрсєлдєєнд харш дараахь vйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно:

10.1.1. єрсєлдєгчийн болон тvvний бараа бvтээгдэхvvний нэр хvндийг гутаах, эсхvл єрсєлдєгчєє алдагдалд оруулж болохуйц худал, зєрvvтэй буюу гуйвуулсан мэдээ тараах;

10.1.2. єєрийн болон єрсєлдєгчийн vйлдвэрийн газар, тvvний байршил, тvvнчлэн бараа vйлдвэрлэсэн арга, хэрэглээний шинж чанарын гол vзvvлэлт, хэрэглэх аргын талаар худал, зєрvvтэй мэдээлэх, эсхvл vнэн байдлыг гуйвуулах зэргээр бусдыг тєєрєгдvvлэх;

10.1.4. ивээн тэтгэгч этгээд ивээн тэтгvvлж байгаа этгээдээс єрсєлдєєнд харш аливаа vйл ажиллагаа явуулахыг шаардах;

10.1.5. бараа бvтээгдэхvvн сурталчлахаар єгсєн захиалгын хугацаа, дарааллыг зєрчих;

10.1.6. бусдын барааны тэмдэг, шошго, vйлдвэрийн нэр, барааны чанарын баталгааг дур мэдэн хэрэглэх, тvvнчлэн барааны оноосон нэр, баглаа боодлыг хуулбарлах;

10.1.7. патент эзэмшигч, зохиогчийн зєвшєєрєлгvйгээр шинжлэх ухаан, технологи, vйлдвэрлэл, худалдааны мэдээлэл, нууцыг худалдах, нийтлэх, бусдад тараах. Энэ нь патентын болон зохиогчийн эрхийн тухай хууль тогтоомжоор хязгаарлагдаагvй, зах зээлд чєлєєтэй худалдагдаж байгаа барааг дуурайлган дахин угсран бvтээхэд хамаарахгvй;

11.1. Хуульд зааснаас бусад тохиолдолд тєрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагаас аж ахуйн аливаа vйл ажиллагаатай холбогдсон зєвшєєрлийн /лиценз/ эрх олгохыг хориглоно.

11.2.1. аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээд тодорхой тєрлийн vйл ажиллагаа явуулах, бараа vйлдвэрлэх, борлуулахыг хориглосон буюу хязгаарласан;

11.2.2. аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээд бараагаа нэг зах зээлээс нєгєєд борлуулахыг хориглосон буюу хязгаарласан;

11.2.3. аж ахуйн vйл ажиллагааны аливаа чиглэлээр тухайн зах зээлд єрсєлдєгч гарч ирэхийг хориглосон буюу хязгаарласан.

11.3.1. бараа бvтээгдэхvvний vнийг бууруулсан, эсхvл нэг хэмжээнд барихад чиглэсэн;

11.3.2. зах зээлийг нутаг дэвсгэр, эсхvл vйлдвэрлэл, борлуулалтын хэмжээ, барааны нэр, тєрєл, худалдагч, худалдан авагчийн хvрээгээр хуваарилахад чиглэсэн;

11.3.3. аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээд тухайн зах зээлд гарч ирэхийг хязгаарласан, эсхvл тvvнийг зах зээлээс шахан зайлуулахад чиглэсэн;

11.3.4. аж ахуйн нэгжийн бараа бvтээгдэхvvнийг бусад байгууллага, аж ахуйн нэгж, vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээдэд зээлээр олгоход чиглэсэн.

11.4. Байгалийн гамшиг, гэнэтийн бусад аюулын улмаас учирсан хохирлыг нєхєхєд зориулж Засгийн газар, тvvний эрх олгосон байгууллагаас зээл олгох, тусламж vзvvлэхийг єрсєлдєєнийг хязгаарласанд тооцохгvй.

12.1. Шударга бус єрсєлдєєнийг хянан зохицуулах алба /цаашид "Хянан зохицуулах алба" гэх/ нь шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавих, шударга єрсєлдєєнд харш vйл ажиллагааг хориглох, хязгаарлах, таслан зогсоох, єрсєлдєєнд оролцож, аж ахуйн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа этгээдийн vйл ажиллагааг шалгаж дvгнэлт гаргах, аж ахуйн нэгжийн давамгай болон зvй ёсны монополь байдалтай, тvvнчлэн тэр байдлаа алдсаныг тогтоох болон шударга єрсєлдєєний нєхцєлийг бvрдvvлэх санал боловсруулан холбогдох байгууллагад оруулах чиг vvрэг бvхий Засгийн газрын тохируулагч агентлаг мєн.

12.2.1. Зєвлєл нь дарга, дєрвєн гишvvнээс бvрдэнэ. Хянан зохицуулах албаны дарга нь зєвлєлийн дарга байна. Зєвлєлийн гишvvд орон тооны бус байна;

12.2.2. Зєвлєлийн гишvvдийг хянан зохицуулах албаны даргын санал болгосноор Засгийн газар томилж, чєлєєлнє;

12.3. Хянан зохицуулах алба нь энэ хуульд заасан vндсэн чиг vvргээ тєрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагаас хамааралгvйгээр бvрэн эрхийнхээ хvрээнд хэрэгжvvлнэ.

12.5. Хянан зохицуулах албаны дарга улсын ерєнхий байцаагч байна. Улсын ахлах байцаагч, улсын байцаагчийг Хянан зохицуулах албаны даргын саналыг vндэслэн Сангийн сайд томилж, чєлєєлнє.

12.6. Хянан зохицуулах албаны vйл ажиллагааны стратеги, бvтцийг Засгийн газар баталж, тєсвєєс санхvvжvvлнэ.

12.7. Хянан зохицуулах алба vйл ажиллагаагаа жил бvр Засгийн газарт тайлагнана.

13.1. Хянан зохицуулах албаны улсын байцаагч нь Тєрийн хяналт шалгалтын тухай¹ хуулийн 21 дvгээр зvйлд заасан улсын байцаагчийн нийтлэг бvрэн эрхийг хэрэгжvvлж, мєн хуулийн 23 дугаар зvйлд заасан бvрэн эрхээ хэрэгжvvлэх баталгаагаар хангагдана.

14.1. Хянан зохицуулах алба нь чиг vvргийнхээ дагуу дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

14.1.1. шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг ємчийн хэлбэр харгалзахгvйгээр аж ахуйн нэгж, байгууллагад шалгаж дvгнэлт гаргах;

14.1. 2.аж ахуйн нэгжийн тухайн зах зээлд давамгайлах болон зvй ёсны монополь байдалтай, тvvнчлэн тэр байдлаа алдсаныг тогтоох, бvртгэх, судалгаа гаргах, тэдгээрийн vйл ажиллагаанд хяналт тавих. Аж ахуйн нэгжvvдийн давамгай болон зvй ёсны монополь байдалтай, тvvнчлэн тэр байдлаа алдсаныг тогтоох журмыг Засгийн газар батална;

14.1.3. давамгай байдлаа хууль бусаар ашиглаж байгаа аж ахуйн нэгжийг хуваах, тусгаарлах замаар єєрчлєн байгуулахыг тухайн аж ахуйн нэгжийн удирдлагаас шаардах, шаардлагыг хvлээн аваагvй тохиолдолд зєрчлийг арилгах хvртэл vйл ажиллагааг зогсоох;

14.1.4. шударга єрсєлдєєнд харш vйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжийн хууль бус ажиллагааг таслан зогсоох, хориглох, хязгаарлах, захиргааны шийтгэл ногдуулах;

14.1.5. єрсєлдєєний нєхцєлийг бvрдvvлэхэд чухал ач холбогдол бvхий мэдээ, мэдээлэл, бичиг баримтыг тєрийн болон нутгийн захиргааны байгууллага, албан тушаалтан, аж ахуйн нэгжээс гаргуулан авах, тvvнд дvн шинжилгээ, боловсруулалт хийх, дvгнэлт гаргах;

14.1.6. шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомжийг зєрчиж гаргасан тєрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагын шийдвэрийг хvчингvй болгуулах саналыг холбогдох дээд байгууллага, албан тушаалтанд гаргаж шийдвэрлvvлэх;

14.1.7. єрсєлдєєний нєхцєлийг бvрдvvлэх, хамгаалах талаар санал боловсруулан Засгийн газарт оруулж шийдвэрлvvлэх;

14.1.8. єрсєлдєєний нєхцєлийг бvрдvvлэхтэй холбогдуулан гаргасан шийдвэрээ нийтэд мэдээлэх;

14.1.9. мэргэжлийн хяналт шалгалтын болон холбогдох бусад байгууллагын ажилтнуудыг хяналт шалгалтын болон дvгнэлт гаргах ажилд татан оролцуулах.

15.1. Давамгай байдалтай аж ахуйн нэгж єрсєлдєгч аж ахуйн нэгжтэй нэгдэх, нийлэхийг хориглоно.

15.2. Аж ахуйн нэгжvvдийн нэгдэх, нийлэх, єєрчлєн байгуулах ажиллагааг Хянан зохицуулах албаны гаргасан дvгнэлтийг vндэслэн улсын бvртгэлд бvртгэнэ. Хянан зохицуулах алба нь холбогдох материалыг хvлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор дvгнэлтийг бичгээр гаргана. Шаардлагатай гэж vзвэл Хянан зохицуулах алба энэ хугацааг 14 хоног хvртэл сунгаж болно.

15.3. Хянан зохицуулах алба нь аж ахуйн нэгжvvдийг нэгдэх, нийлэх, хувьчлах замаар єєрчлєн байгуулснаар зах зээлд ноёрхох байр суурь эзлэн єрсєлдєєнийг хязгаарлах нєхцєл бvрдэнэ гэж vзсэн тохиолдолд аж ахуйн нэгжvvдийг ийнхvv єєрчлєн байгуулахыг татгалзаж болно.

15.4. Татгалзсан дvгнэлт нь уг аж ахуйн нэгжийг улсын бvртгэлд бvртгэхгvй байх vндэслэл болно.

16.1. Хянан зохицуулах алба зvй ёсны монополийн vйл ажиллагаанд дараахь зохицуулалт хийнэ:

16.1.1. зах зээлд нийлvvлж байгаа бараа бvтээгдэхvvний тоо хэмжээний єєрчлєлтийн талаар хvчин чадалтай нь уялдуулан зєвшєєрєл олгох;

16.1.2. бодит зардлыг харгалзан тухайн бараа бvтээгдэхvvнийг хэрэглэгчид борлуулах vнийн єєрчлєлтийг хянан зєвшєєрєл олгох;

16.1.3. єрсєлдєєн vvсэх боломж бvрдсэн буюу зvй ёсны монополийн бараа бvтээгдэхvvний нийлvvлэлт буурсан тохиолдолд єрсєлдєєн бий болгох шаардлагыг холбогдох газарт тавьж шийдвэрлvvлэх.

17.1. Хянан зохицуулах албаны шийдвэрийг хууль бус гэж vзсэн этгээд энэ тухай гомдлоо шvvхэд гаргаж болно.

17.2. Энэ хуулийн 18.2-т заасны дагуу хууль зєрчигчид хvлээлгэсэн хариуцлагыг vл биелvvлсэн тохиолдолд шvvхийн шийдвэр биелvvлэх журмаар тvvнийг албадан гvйцэтгvvлнэ.

18.1. Шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомж зєрчсєнєєс бусдад учруулсан эд хєрєнгийн хохирлыг гэм буруутай этгээдээр хууль тогтоомжийн дагуу нєхєн тєлvvлнэ.

18.2. Шударга бус єрсєлдєєнийг хориглох тухай хууль тогтоомж зєрчигчид эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэхээргvй бол Хянан зохицуулах албаны улсын байцаагч дараахь захиргааны шийтгэл ногдуулна.

18.2.1. энэ хуулийн 6, 7, 10 дугаар зvйл, 9.1-д заасныг зєрчсєн аж ахуйн нэгжийг 100000-250000 тєгрєгєєр торгох, хууль бусаар олсон орлого, эд зvйлийг хураах, зєрчлийг арилгах хvртэл vйл ажиллагааг тvр зогсоох, тусгай зєвшєєрлийн эрхийг хууль тогтоомж зєрчихєд ашигласан бол тvvнийг хvчингvй болгуулах талаар саналыг зєвшєєрєл олгосон холбогдох эрх бvхий байгууллагад тавьж шийдвэрлvvлэх;

18.2.2. энэ хуулийн 8 дугаар зvйл, 15.1-д заасныг зєрчсєн албан тушаалтныг 30000-60000 тєгрєгєєр торгож, зєрчил гаргахаас ємнєх байдлыг сэргээн тогтоох;