1999 onii Ger buliin tuhai huuli||

1999 оны 6 дугаар сарын 11-ний єдєр
Улаанбаатар хот

ГЭР БYЛИЙН ТУХАЙ

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ

Нийтлэг vндэслэл

1 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт

1.1. Энэ хуулийн зорилт нь гэрлэх, гэрлэлт дуусгавар болох, гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох журам, нєхцлийг тогтоож, гэр бvлийн гишvvдийн эд хєрєнгийн болон эд хєрєнгийн бус харилцаа, хvvхэд vрчлэх, гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх, тэжээн тэтгэх, асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vйл ажиллагаатай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

2 дугаар зvйл. Гэр бvлийн тухай хууль тогтоомж

2.1. Гэр бvлийн тухай хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Yндсэн хууль, Иргэний хууль, энэ хууль болон тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ.

2.2. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас єєрєєр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мєрдєнє.

З дугаар зvйл. Хуулийн нэр томъёо

3.1. Энэ хуульд хэрэглэсэн дараахь нэр томъёог дор дурдсан утгаар ойлгоно:

3.1.1. "гэрлэлт" гэж хуулиар тогтоосон насанд хvрсэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёр, сайн дурын, чєлєєтэй, тэгш эрхийн vндсэн дээр гэр бvл болох зорилгоор хуульд заасны дагуу тєрийн эрх бvхий байгууллагад бvртгvvлэхийг;

3.1.2. "гэр бvл" гэж гэрлэлтийн vр дvнд буй болсон, эд хєрєнгийн бус амины болон эд хєрєнгийн эрх, vvргээр холбогдсон хамтын амьдрал бvхий гэр бvлийн гишvvдийг;

3.1.3. "гэрлэгчид" гэж гэрлэлтээр холбогдсон харилцан тэгш эрх эдэлж, адил vvрэг хvлээх нєхєр, эхнэрийг;

3.1.4. "гэр бvлийн гишvvн" гэж гэрлэгчид, тэдэнтэй хамт амьдарч байгаа тєрсєн, дагавар, vрчлэн авсан хvvхэд болон тєрєл, садангийн хvнийг;

3.1.5. "тєрлийн хvн" гэж гэрлэгчийн эцэг, эх, євєг эцэг, эмэг эх, ач хvv, ач охин, зээ хvv, зээ охин, тэдгээрийн хvvхдийг;

3.1.6. "садангийн хvн" гэж гэрлэгчийн тєрсєн ах, эгч, дvv, авга, нагац, тэдгээрийн хvvхдийг;

3.1.7. "овог" гэж нэг євєг дээдсээс гаралтай эцгийн талын холбоо бvхий бvлэг хvмvvсийн дунд vе уламжлан хэрэглэгддэг нэрийг;

3.1.8. "хvнд нєхцєлд байгаа хvvхэд" гэж Хvvхдийн эрхийг хамгаалах тухай хууль1-ийн 15 дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хvvхдийг.

4 дvгээр зvйл. Гэрлэлт, гэр бvлийн харилцааны зарчим

4.1. Гэрлэлт нь тэгш эрх, сайн дурын харилцаан дээр vндэслэнэ.

4.2. Иргэнийг гэрлэхэд нь vндэс, угсаа, хэл, арьсны єнгє, шашин шvтлэгээр ялгаварлан гадуурхахыг хориглоно.

4.З. Гэр бvл нь нийгмийн vндсэн нэгж мєн.

4.4. Гэр бvл, эх нялхас, хvvхдийн ашиг сонирхлыг тєр хамгаална.

4.5. Хvvхдийг гэр бvлийн дотор эрvvл чийрэг єсгєн хvмvvжvvлэх, хєгжvvлэх, тvvний эрх, ашиг сонирхлыг нь нэн тэргvvнд хамгаалахыг эрхэмлэнэ.

4.6. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд єєрєєр заагаагvй бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvн гэр бvлийн харилцаанд Монгол Улсын иргэнтэй адил тэгш эрх эдэлж, vvрэг хvлээнэ.

5 дугаар зvйл. Гэр бvлийн эрхийг хамгаалах

5.1. Шvvх нь Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль1-д заасны дагуу гэр бvлийн эрхийг хамгаална.

5.2. Тєрийн захиргааны болон нийгмийн халамжийн байгууллага нь энэ хуульд заасны дагуу гэр бvлийн эрхийг хамгаална.

ХОЁРДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлтийн харилцаа vvсэх vндэслэл, гэрлэх нєхцєл, журам, гэрлэлт дуусгавар болох
ГУРАВДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлт болон гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох, тvvний vр дагавар
ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааны зохицуулалт
ТАВДУГААР БYЛЭГ Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа
ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа
ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ Нийтлэг vндэслэл

ХОЁРДУГААР БYЛЭГ

Гэрлэлтийн харилцаа vvсэх vндэслэл, гэрлэх нєхцєл, журам, гэрлэлт дуусгавар болох

6 дугаар зvйл. Гэрлэх нєхцєл

6.1. Энэ хуулийн 9.1-д заасан харшлах шалтгаангvй бол 18 насанд хvрсэн Монгол Улсын иргэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёр буюу Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнтэй харилцан зєвшєєрєлцсєнєєр Монгол Улсад гэрлэж болно.

6.2. Эрэгтэй хvн нэг эхнэр, эмэгтэй хvн нэг нєхєртэй байна.

6.3. Монгол Улсад байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvний гэрлэх асуудлыг шийдвэрлэхэд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд єєрєєр заагаагvй бол энэ хуулийг баримтална.

6.4. Монгол Улсын иргэд хоорондоо, эсхvл Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн буюу харьяалалгvй хvнтэй гадаад улсад тухайн улсын хуулийн дагуу гэрлэсэн нь энэ хуулийн 9-д харшлахгvй бол Монгол Улсад хvчинтэйд тооцогдоно.

6.5. Энэ хуулийн 6.4-т заасан этгээдийн эд хєрєнгийн болон эд хєрєнгийн бус эрх, vvргийг тэдгээрийн байнга оршин суугаа улсын хуулиар тодорхойлно.

6.6. Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнтэй гадаад улсад гэрлэсэн бол тэдгээрийн эрх, vvргийг гэрлэгчдийн сонгосон улсын хуулиар, сонгоогvй бол энэ хуулиар тодорхойлно.

7 дугаар зvйл. Гэрлэх журам

7.1. Гэрлэхийг хvсэгчид гэрлэлтээ гэрчийн этгээдийг байлцуулан иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллагад бvртгvvлнэ.

7.2. Гэрлэлтийг бvртгэсэн єдрєєс эхлэн гэрлэгчдийн эрх, vvрэг vvснэ.

7.3. Гэрлэлтийн бvртгэлийг хуулиар тогтоосон журмын дагуу гvйцэтгэнэ.

8 дугаар зvйл. Гэрлэхийг хvсэгчдийн эрvvл мэндийн шинжилгээ

8.1. Гэрлэхийг хvсэгчид єєрсдийн оршин суугаа газрын эмнэлгийн байгууллагаас эрvvл мэндийн тодорхойлолт гаргуулсан байна.

8.2. Гэрлэхийг хvсэгчдийн хэн нэгэнд нь єнгєний болон дархлалын олдмол хомсдол, сvрьеэ, сэтгэцийн євчний шинж тэмдэг илэрсэн бол мэргэжлийн эмнэлгийн байгууллагад шинжилгээ хийлгэнэ.

8.3. Эмнэлгийн байгууллага нь шинжилгээний хариуг гэрлэхийг хvсэгчдэд танилцуулж, удамшил, гэр бvл тєлєвлєлтийн талаар зєвлєлгєє єгч, тэдний хэн нэг нь энэ хуулийн 8.2-т заасан євчтэй нь тогтоогдсон бол тvvний vр дагаврын талаар тайлбарлаж єгнє.

8.4. Гэрлэхийг хvсэгчдийн шинжилгээний хариу нь эмнэлгийн байгууллагын нууц байна.

9 дvгээр зvйл.Гэрлэхэд харшлах шалтгаан

9.1. Дараахь байдал нь гэрлэхэд харшлах шалтгаан болно:

9.1.1. ємнєх гэрлэлт хvчинтэй байгаа бол;

9.1.2. гэрлэгчид хоёулаа, эсхvл хэн нэг нь энэ хуулийн 6.1-д заасан насанд хvрээгvй бол;

9.1.3. тєрєл, садангийн хvмvvс хоорондоо гэрлэх;

9.1.4. харгалзан дэмжигч, дэмжvvлэгч хоёр гэрлэх;

9.1.5. vрчлэгч, vрчлvvлэгч хоёр гэрлэх;

9.1.6. гэрлэгчдийн хэн нэг нь, эсхvл хоёулаа удамших хандлагатай сэтгэцийн архаг євчтэй бол.

9.2. Иргэний хуульд заасны дагуу насанд хvрээгvй хvнийг иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжтай гэж зарласан нєхцєлд энэ хуулийн 9.1.2 vл хамаарна.

10 дугаар зvйл. Гэрлэгчдийн эрх, vvрэг

10.1. Гэрлэгчид нь гэр бvлийн дотор тэгш эрх эдэлж, адил vvрэг хvлээнэ.

10.2. Гэрлэгчид нь гэр бvлээ тєлєвлєх, оршин суух газар, эрхлэх ажил, мэргэжлээ чєлєєтэй сонгох, хуваарьт эд хєрєнгєтэй байх, дундаа хамтран ємчлєх эд хєрєнгєє эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах, материалын болон сэтгэл санааны хохирлоо буруутай этгээдээс гаргуулах тэгш эрхтэй.

10.3. Гэрлэгчид нь бие биедээ vнэнч байх, хvvхдээ єсгєн хvмvvжvvлэх, гэр бvлийн гишvvд нь бие биеэ халамжлах, хvндэтгэх, тэжээн тэтгэх, туслах, гэр бvлд шаардагдах эдийн засгийн нєхцєлийг бvрдvvлэх, хэн нэгнийхээ эрхийг зєрчихгvй, бие биеэ аливаа хэлбэрээр хvчирхийлэхгvй байх, угийн бичиг хєтлєх vvргийг адил хvлээнэ.

10.4. Угийн бичиг хєтлєх журмыг Засгийн газар батална.

11 дvгээр зvйл. Гэрлэлт дуусгавар болох

11.1. Гэрлэгч нас барсан болон тvvнийг нас барсан гэж зарласан шvvхийн шийдвэр хvчин тєгєлдєр болсон єдрєєс эхлэн гэрлэлт дуусгавар болсонд тооцогдоно.

11.2. Гэрлэлтийг захиргааны буюу шvvхийн журмаар цуцалсан, эсхvл хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсон бол гэрлэлт дуусгавар болно.

11.3. Гэрлэлт дуусгавар болсныг бvртгэх журмыг хуулиар тогтооно.

12 дугаар зvйл. Гэрлэлт цуцлах журам

12.1. Гэрлэлтийг хуульд заасан vндэслэлээр захиргааны буюу шvvхийн журмаар цуцална.

12.2. Эхнэр нь жирэмсэн буюу хvvхэд нь нэг нас хvрээгvй, эсхvл хариуцагч хvндээр євчилсєн тохиолдолд гэрлэлтийг цуцлахыг хориглоно.

12.3. Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvний гэрлэлт цуцлах асуудлыг шийдвэрлэхэд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд єєрєєр заагаагvй бол энэ хуулийг баримтлана.

13 дугаар зvйл. Гэрлэлтийг захиргааны журмаар цуцлах

13.1. Гэрлэлтээ цуцлуулахыг харилцан зєвшєєрсєн, 18 хvртэлх насны хvvхэдгvй, эд хєрєнгийн маргаангvй гэрлэгчид энэ тухай тус тусдаа бичиж, гарын vсэг зурсан хvсэлтээ иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллагад гаргана.

13.2. Иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллага нь энэ хуулийн 1З.1-д заасан хvсэлтийг хянан vзэж 30 хоногийн дотор гэрлэлтийг цуцалж болно.

14 дvгээр зvйл. Гэрлэлтийг шvvхийн журмаар цуцлах

14.1. Энэ хуулийн 1З-т зааснаас бусад тохиолдолд гэрлэгчдийн харилцан тохиролцсон буюу тэдний хэн нэгний, эсхvл иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй гэж тооцогдсон эхнэр, нєхрийн асран хамгаалагчийн нэхэмжлэлийн дагуу гэрлэлт цуцлах асуудлыг шvvх шийдвэрлэнэ.

14.2. Шvvх шаардлагатай гэж vзвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг гурван сар хvртэл хугацаагаар тvдгэлзvvлж, энэ хугацаанд гэрлэгчдийг эвлэрvvлэх бvх талын арга хэмжээ авна.

14.З. Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгvй бол шvvхийн шийдвэрт заасан хугацаа дуусмагц шvvх гэрлэлтийг цуцална.

14.4. Гэрлэгчдийн хэн нэгний байнгын хvчирхийлэл, дарамтаас болж гэр бvлийн гишvvдийн амь нас, эрvvл мэнд болон хvvхдийн хvмvvжилд ноцтой хохирол учирч болзошгvй, эсхvл учирсан нь тогтоогдсон бол шvvх энэ хуулийн 14.2-т заасан эвлэрvvлэх арга хэмжээ авахгvйгээр гэрлэлтийг цуцална.

14.5. Гэрлэгчид гэрлэлт цуцлах vед хvvхдээ хэний асрамжид vлдээх, тvvнийг болон хєдєлмєрийн чадваргvй эхнэр, нєхрєє тэжээн тэтгэх, хамтран ємчлєх дундын эд хєрєнгєє хуваах тухайгаа тохиролцож болно.

14.6. Гэрлэгчид энэ хуулийн 14.5-д заасны дагуу тохиролцоогvй бол хvvхдийн нас, эцэг, эхийн халамж, ахуйн нєхцєл, бололцоо, ёс суртахууны байдал, хvчирхийлэл vйлдсэн эсэхийг нь харгалзан хvvхдийг эцэг, эхийн хэн нэгний асрамжид vлдээх, тэтгэлгийн хэмжээг тогтоох, хамтран ємчлєх дундын эд хєрєнгийг хуваах асуудлыг шvvх шийдвэрлэнэ.

14.7. Хvvхэд долоо ба тvvнээс дээш настай бол асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхэд тvvний саналыг харгалзан vзнэ.

14.8. Гэрлэлт цуцалснаас гэр бvлийн гишvvнд оногдох дундын эд хєрєнгийн хэсгийг тодорхойлоход гэрлэгчдийн эрvvл мэндийн байдал, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлын vvднээс, тvvнчлэн дундын эд хєрєнгєє зvй бусаар ашигласан, нуусан, гэрлэлт цуцалсан нь тvvний буруутай vйлдлээс шалтгаалсан нь тогтоогдсон нєхцєлд шvvх Иргэний хуулийн 98 дугаар зvйлийн З дахь хэсэгт заасны дагуу шийдвэрлэнэ.

14.9. Шvvх гэрлэлт цуцалсан тухай шийдвэрийн хувийг хvчин тєгєлдєр болсноос хойш ажлын гурван єдрийн дотор гэрлэлтийг бvртгэсэн иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллагад явуулна.

14.10. Гадаад улсад байнга оршин суугаа Монгол Улсын иргэд болон Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнээс гэрлэлтээ цуцлуулсан нь Монгол Улсын олон улсын гэрээ болон энэ хуульд харшлахгvй бол гэрлэлт цуцлуулсныг хvчинтэйд тооцно.

14.11. Гадаад улсад байнга оршин суугаа Монгол Улсын иргэн гэрлэлтээ Монгол Улсад захиргааны ба шvvхийн журмаар цуцлуулж болно.

15 дугаар зvйл. Гэрлэлт сэргээх

15.1. Гэрлэлтээ цуцлуулсан хvмvvс эвлэрснээ хамтран илэрхийлж єргєдєл гаргасан бєгєєд єєр хvнтэй гэрлээгvй бол гэрлэлтийг сэргээнэ.

15.2. Сураггvй алга болсонд тооцогдсон, нас барсан гэж зарлагдсан хvн эргэн ирж, нєхєр буюу эхнэртэйгээ хамтран амьдрах хvсэлтээ гаргасан бєгєєд нєхєр буюу эхнэр нь єєр хvнтэй гэрлээгvй бол иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллага гэрлэлтийг сэргээж болно.

ГУРАВДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлт болон гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох, тvvний vр дагавар
ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааны зохицуулалт
ТАВДУГААР БYЛЭГ Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа
ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа
ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ Нийтлэг vндэслэл
ХОЁРДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлтийн харилцаа vvсэх vндэслэл, гэрлэх нєхцєл, журам, гэрлэлт дуусгавар болох

ГУРАВДУГААР БYЛЭГ

Гэрлэлт болон гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох, тvvний vр дагавар

16 дугаар зvйл. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох

16.1. Энэ хуулийн 9-д заасныг зєрчиж гэрлэсэн, гэр бvл болох зорилгогvйгээр гэрлэлт бvртгvvлсэн нь илэрсэн тохиолдолд гэрлэгчдийн хэн нэгний, эсхvл эрх нь зєрчигдсєн бусад хvний болон хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллагын нэхэмжлэлээр шvvх гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцно.

16.2. Иргэний хуульд заасны дагуу иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжтай гэж зарлагдсан насанд хvрээгvй гэрлэгчийн ашиг сонирхлын vvднээс, эсхvл гэрлэлтээ хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцуулахыг зєвшєєрєєгvй бол шvvх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгvй болгож болно.

17 дугаар зvйл. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсоноос vvсэх vр дагавар

17.1. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсоноос vvссэн эд хєрєнгийн маргааныг Иргэний хуулийн эд хєрєнгийг дундаа хэсгээр ємчлєх заалтын дагуу шvvх шийдвэрлэнэ.

17.2. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсон тохиолдолд гэрлэгчдийн эд хєрєнгийн гэрээ хvчин тєгєлдєр бус байна.

17.3. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсон нь энэ гэр бvлээс тєрсєн хvvхдийн эрх, ашиг сонирхолд нєлєєлєхгvй.

17.4. Гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсоноос гэрлэгчийн эрх, ашиг сонирхол хохирсон нь тогтоогдсон бол эрх нь зєрчигдсєн тал єєрт учирсан материалын болон сэтгэл санааны хохирлыг буруутай этгээдээс Иргэний хуульд заасны дагуу гаргуулах эрхтэй.

18 дугаар зvйл. Гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох

18.1. Бусдад учруулсан материалын хохирлыг нєхєн тєлєхєєс зайлсхийх зорилгоор, эсхvл хууль бус vйлдлээ халхавчлах vvднээс гэрлэлтээ хуурамчаар цуцлуулсан нь тогтоогдсон тохиолдолд шvvх гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцно.

19 дvгээр зvйл. Гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцсоноос vvсэх vр дагавар

19.1. Гэрлэлт цуцлалт хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцогдвол гэрлэлтийг хvчин тєгєлдєр гэж vзнэ.

19.2. Энэ хуулийн 19.1-д заасан тохиолдолд бусдад учирсан хохирлыг гэр бvлийн гишvvдийн эд хєрєнгєєс Иргэний хуульд заасан журмаар гаргуулах бєгєєд бусад асуудлыг энэ хууль болон холбогдох бусад хуульд заасны дагуу шийдвэрлэнэ.

ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааны зохицуулалт
ТАВДУГААР БYЛЭГ Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа
ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа
ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ

Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааны зохицуулалт

20 дугаар зvйл. Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааг зохицуулах

20.1. Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааг Иргэний хуулиар зохицуулна.

ТАВДУГААР БYЛЭГ Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа
ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа
ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

ТАВДУГААР БYЛЭГ

Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа

21 дvгээр зvйл. Эцэг, эх, хvvхдийн хооронд эрх, vvрэг vvсэх

21.1. Хvvхэд тєрснєєр эцэг, эх, хvvхдийн хооронд эрх, vvрэг vvснэ.

21.2. Хvvхдийг vрчлэн авснаар эцэг, эх, хvvхдийн хооронд эрх, vvрэг vvснэ.

21.3. Дагавар хvvхэд хойт эцэг, хойт эхийн хооронд эцэг, эх, хvvхдийн эрх, vvрэг vvснэ.

21.4. Хvvхдийн эцэг, эх нь гэрлэлтээ бvртгvvлсэн бол гэрлэлтийн гэрчилгээг, гэрлэлтээ бvртгvvлээгvй бол хуульд заасны дагуу захиргааны буюу шvvхийн журмаар эцэг, эхийг тогтоосон эрх бvхий байгууллагын шийдвэрийг vндэслэн тогтоогдоно.

21.5. Гэрлэлтээ бvртгvvлээгvй хvмvvсийн дундаас тєрсєн хvvхэд нь гэрлэлтээ бvртгvvлсэн гэр бvлээс тєрсєн хvvхдийн адил эрх эдэлж, vvрэг хvлээнэ.

22 дугаар зvйл. Хvvхдийн эцэг, эхийг захиргааны журмаар тогтоох

22.1. Гэрлэлтээ бvртгvvлээгvй эцэг, эх хамтарч, эсхvл хvvхдийн эцэг, эх болох нь тогтоогдоогvй эцэг буюу эх єєрєє єргєдєл гаргасан бол иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллага эцэг, эхийг тогтооно.

23 дугаар зvйл. Хvvхдийн эцэг, эхийг шvvхийн журмаар тогтоох

23.1. Энэ хуулийн 22-т зааснаас бусад тохиолдолд хvvхдийн эцэг, эх, асран хамгаалагч, тєрєл, садангийн хvн, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага буюу 14 нас хvрсэн хvvхдийн хэн нэгний єргєдлийг vндэслэн эцэг, эхийг шvvх тогтооно.

23.2. Эцэг, эхийг тогтооход хариуцагч хvvхдийн эцэг, эхтэй эр, эмийн харилцаатай байсныг нотлох баримт, эмнэлгийн шинжилгээ, бусад баримтыг vндэслэнэ.

23.3. Хvvхэд Монгол Улсын иргэн бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнтэй холбогдолтой эцэг, эх тогтоох асуудлыг Монгол Улсын олон улсын гэрээнд єєрєєр заагаагvй бол энэ хуулийн дагуу шийдвэрлэнэ.

23.4. Гадаад улсын хуулиар Монгол Улсын иргэнтэй холбогдолтой эцэг, эх тогтоосон нь энэ хуульд харшлаагvй бол хvчинтэйд тооцно.

23.5. Гадаад улсад оршин сууж байгаа хvvхдийн эцэг, эхийн хэн нэг нь Монгол Улсын иргэн бол энэ хуулийн дагуу эцэг, эх тогтоолгох хvсэлтийг Монгол Улсын дипломат болон консулын байгууллагаар уламжлан тавьж болно.

24 дvгээр зvйл. Хvvхдийн нэр, эцгийн нэр, овог

24.1. Эцэг, эх тохиролцсоны vндсэн дээр хvvхэддээ нэр, овог єгнє.

24.2. Олдсон хvvхдэд сум, дvvргийн Засаг дарга, эсхvл иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн байгууллагын ажилтан нэр, овог єгч болно.

24.3. Хvvхэд эцгийн нэрийг авна.

24.4. Гэрлэлтээ бvртгvvлээгvй эхээс тєрсєн, эсхvл хvvхдийн эцгийг тогтоосон эрх бvхий байгууллагын шийдвэргvй бол хvvхэд эхийн нэрийг авна.

24.5. Yрчлэгдсэн хvvхэд vрчлэгчийн нэрийг авч болно.

24.6. Хvvхдэд нэр, овог єгєх, хvvхэд эцэг, эхийн нэр авахтай холбогдсон маргааныг шvvх шийдвэрлэнэ.

25 дугаар зvйл. Хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах

25.1. Хvvхэд гэр бvлийн дотор тэгш эрх эдэлнэ.

25.2. Гэрлэлтээ бvртгvvлээгvй эцэг, эхээс тєрсєн болон гэрлэгчдийн хэн нэгний нь дагавар хvvхдийг ялгаварлан гадуурхаж, эрх, ашиг сонирхлыг нь хохироохыг хориглоно.

25.3. Эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаална.

25.4. Эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн болон хvvхдийн ашиг сонирхол хоорондоо зєрчилдєж байгаа нь тогтоогдсон бол сум, дvvргийн Засаг дарга хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах тєлєєлєгчийг томилж болно.

25.5. Бvтэн єнчин, эцэг, эх нь хоёулаа эрх зvйн чадамжгvй гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан, удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлvvлж байгаа, хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг хvндэтгэн vзэх шалтгаанаар хvvхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогvй, эсхvл тэжээн тэтгэхээс зайлсхийсэн хvний хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг сум, дvvргийн Засаг дарга хамгаална.

25.6. Энэ хуулийн 25.4, 25.5-д заасан хvvхдийн тухай мэдээллийг ясли, цэцэрлэг, ерєнхий боловсролын сургууль, эмнэлгийн байгууллагын холбогдох албан тушаалтан болон иргэн хvvхдийн оршин суугаа /оршин байгаа/ газрын сум, дvvргийн Засаг даргад єгєх vvрэгтэй.

25.7. Хараа хяналтгvй хvvхдийг тvр саатуулах тухай хууль1-ийн 2 дугаар зvйлд заасны дагуу цагдаагийн байгууллагаас шилжvvлсэн хvvхдийг хvлээн авсан хvvхдийн буюу харгалзан дэмжих байгууллага нь гурав хоногийн дотор энэ тухай сум, дvvргийн Засаг даргад мэдэгдэх vvрэгтэй.

25.8. Сум, дvvргийн Засаг дарга энэ хуулийн 25.6, 25.7-д заасан хvvхдийн тухай мэдээллийг хvлээн авснаас хойш гурав хоногийн дотор хvvхдийн амьдралын нєхцєлийг судалж, эцэг, эх болон тєрєл садангийн хvн байхгvй нь тогтоогдсон бол тvvний эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах vvрэг хvлээнэ.

25.9. Сум, дvvргийн Засаг дарга нь хvнд нєхцєлд байгаа хvvхдийг илрvvлж, бvртгэл хєтлєн, тvvнийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэхээр хvсэлт гаргасан иргэнд шилжvvлж болно.

25.10. Хvvхдийг энэ хуулийн 25.9-д заасны дагуу шилжvvлэх боломжгvй бол сум, дvvргийн Засаг дарга нь асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоолгох, vрчлvvлэх, хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлэх асуудлыг шийдвэрлэнэ.

26 дугаар зvйл. Хvvхдээ хvмvvжvvлэх эрх, vvрэг

26.1. Эцэг, эх хvvхдээ хvмvvжvvлэхэд тэгш эрх эдэлж, адил vvрэг хvлээнэ.

26.2. Эцэг, эх дараахь vvрэг хvлээнэ:

26.2.1. хvvхдээ эрvvл чийрэг єсгєн бойжуулах, сэтгэхvйн хувьд тєлєвшvvлэх;

26.2.2. хvvхдээ асран хамгаалах, тэжээн тэтгэх;

26.2.3. хvvхдээ vндэсний ёс заншил, уламжлалаа дээдлэх vзлээр хvмvvжvvлэх, тvvнд суурь боловсрол эзэмшvvлэх, хєдєлмєрийн анхны дадлага олгох;

26.2.4. хvvхдийн эрхийг хамгаалж, vvргээ биелvvлэхэд нь туслах.

26.3. Эцэг, эх нь хvvхдийн эрvvл мэнд, сэтгэхvй, ёс суртахууны хvмvvжилд хохирол учруулах, хvvхэддээ хэрцгий хандах, эцэг, эх байх эрхээ зvй бусаар ашиглахыг хориглоно.

26.4. Эцэг, эх гэрлэлтээ цуцлуулсан тохиолдолд энэ хуулийн 26.2-т заасан тэдгээрийн vvрэг хэвээр vлдэнэ.

26.5. Энэ хуулийн 26.4-т заасан тохиолдолд эцэг, эх vvргээ хэрэгжvvлэх журмыг тусгайлан тохиролцоогvй бол тvvнийг шvvх тогтооно.

26.6. Хvvхдийн эрх, ашиг сонирхолд харшлахааргvй бол гэрлэлтээ цуцлуулсан эцэг, эхийн хэн нэг нь нєгєєдєє хvлээсэн vvргээ хэрэгжvvлэхэд нь саад учруулахыг хориглоно.

26.7. Хvvхдийн эцэг, эх нь эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан нь энэ хуулийн 26.2-т заасан vvргээс чєлєєлєгдєх vндэслэл болохгvй.

26.8. Эцэг, эх нь гэрлэлтээ цуцлуулсан, эсхvл хvндэтгэн vзэх бусад шалтгаанаар хvvхдээсээ тусдаа амьдарч байгаа нєхцєлд энэ хуулийн 26.2-т заасан vvргээ хэрэгжvvлж байгаад нь харьяалах сум, дvvрэг, баг, хорооны Засаг дарга, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага хяналт тавина.

26.9. Хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хохироосон эцэг, эх хууль тогтоомжид заасан хариуцлага хvлээж, энэ хуулийн 30.1.-д заасан vйлдлийг хийж, хvvхдээ бага наснаас нь єсгєн хvмvvжvvлээгvй нь тогтоогдсон бол тухайн хvvхдийн эцэг, эхийн хувьд эдлэх эрхээ алдана.

27 дугаар зvйл. Эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах

27.1. Хvvхдийг орон сууц, хувцас, хоол ундаар байнга санаатай гачигдуулсан, хєдєлмєрийг нь зvй бусаар ашигласан, гуйлгачлуулсан, орон гэрээсээ дайжуулсан, гадуурхсан хvний эцэг, эх байх эрхийг зургаан сар хvртэл хугацаагаар шvvх хязгаарлаж болно.

27.2. Эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах тухай нэхэмжлэлийг эцэг буюу эх нь, эсхvл тєрєл, садангийн хvн, бусад иргэн, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага шvvхэд гаргах эрхтэй.

28 дугаар зvйл. Эцэг, эх байх эрх хязгаарласнаас vvсэх vр дагавар

28.1. Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хvн уг хvvхдийг биечлэн єсгєн хvмvvжvvлэх, тєлєєлєх, хvvхэдтэй холбогдуулан хууль тогтоомжоор олгосон эрхээ алдана.

28.2. Шvvх нь эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хvнээс хvvхдийг тэжээн тэтгэхэд шаардагдах тэтгэлгийг гаргуулах асуудлыг шийдвэрлэнэ.

28.3. Эцэг, эх нь хоёулаа эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан бол хvvхдийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлнэ.

28.4. Энэ хуулийн 28.З-т заасан тохиолдолд тvvнтэй холбогдсон зардлыг тухайн эцэг, эхээс гаргуулах ба эцэг, эх нь тєлбєрийн чадваргvй бол тvvний оршин суугаа газрын сум, дvvргийн Засаг дарга хариуцаж болно.

28.5. Сум, дvvргийн Засаг дарга хохирлоо буруутай этгээдээр нєхєн тєлvvлэхээр шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

28.6. Энэ хуулийн 27.1.-д заасан нєхцєл арилаагvй, эсхvл эцэг, эх нь хvvхдийнхээ эрх, ашиг сонирхлыг хохироож байгаа нь тогтоогдсон бол эцэг, эх байх эрхийг хязгаарласан тухай шvvхийн шийдвэр гарснаас хойш зургаан сарын дараа сум, дvvргийн Засаг дарга болон энэ хуулийн 27.2-т заасан этгээд тухайн хvний эцэг, эх байх эрхийг хасуулах тухай нэхэмжлэлийг шvvхэд гаргаж болно.

28.7. Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хvний хvvхдийн эрх, ашиг сонирхол хєндєгдєхгvй хэвээр vлдэнэ.

29 дvгээр зvйл. Эцэг, эх байх эрх хязгаарласныг хvчингvй болсонд тооцох

29.1. Энэ хуулийн 27.1-д заасан нєхцєл арилсан нь тогтоогдсон бол эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хvний хvсэлтийг шvvх хянан vзэж, хvvхдийг эцэг, эхэд нь буцааж єгєх тухай шийдвэр гаргаж болно.

29.2. Хvvхдийг эцэг, эхэд нь буцааж єгєх нь тvvний эрх, ашиг сонирхолд харшлахаар байгаа бол шvvх хvсэлтийг хэрэгсэхгvй болгож болно. Хэрэв хvvхэд долоон нас хvрсэн бол тvvний саналыг харгалзан vзнэ.

30 дугаар зvйл. Эцэг, эх байх эрх хасах

30.1. Эцэг, эх байх эрхээ урвуулан ашигласан /хvvхдээ хаях, санаатай тєєрvvлэх, тарчлаан зовоох, худалдах, барьцаалах, биеийг нь vнэлэх, шунахай зорилгоор ашиглах, эрх зvйн зєрчилд татан оруулах зэргээр/, хvvхэдтэйгээ удаа дараа хэрцгий харьцсан, бэлгийн харьцаанд оруулахаар завдсан, оруулсан, сэтгэл санааны хvнд дарамтад байлгасан, хvvхдээ єсгєн хvмvvжvvлэх vvргээс санаатайгаар зайлсхийсэн, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг хvний эцэг, эх байх эрхийг шvvх хасаж болно.

30.2. Эцэг, эх байх эрх хасуулах тухай нэхэмжлэлийг эцэг буюу эх нь, эсхvл асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч болон бусад иргэн, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага тухайн эцэг, эхийн оршин суугаа газрын шvvхэд гаргах эрхтэй.

30.3. Эцэг, эх байх эрх хассан тухай шийдвэрийн хувийг хvчин тєгєлдєр болсон єдрєєс хойш ажлын гурван єдрийн дотор шvvх иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн тєв байгууллагад явуулна.

31 дvгээр зvйл. Эцэг, эх байх эрх хассанаас vvсэх vр дагавар

31.1. Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvн уг хvvхдийн эцэг, эхийн хувьд эдлэх эрхээ алдана.

З1.2. Шvvх нь эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvнээс хvvхдийн тэтгэлэг гаргуулах асуудлыг шийдвэрлэнэ.

31.3. Эцэг, эх нь хоёулаа эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан бол уг хvvхдэд асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох буюу, эсхvл тvvнийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлнэ.

31.4. Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvний хvvхдийн эрх, ашиг сонирхол хєндєгдєхгvй хэвээр vлдэнэ.

32 дугаар зvйл. Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх

32.1. Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvний эцэг, эх байх эрхээ сэргээх тухай хvсэлтийг шvvх хянан vзэж, эцэг, эх байх эрхийг хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлын vvднээс сэргээж болно.

32.2. Хvvхэд vрчлэгдсэн бол эцэг, эх байх эрхийг сэргээхгvй.

32.3. Эцэг, эх байх эрх сэргээх нь хvvхдийн эрх, ашиг сонирхолд харшилж байгаа нь тогтоогдсон бол энэ хуулийн 30.1-д заасны дагуу эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvний эцэг, эх байх эрхийг шvvх нь долоон нас хvрсэн хvvхдийн саналыг харгалзан сэргээхгvй байж болно.

33 дугаар зvйл. Хvvхдийн талаархи эцэг, эхийн эрхийг хамгаалах

33.1. Эцэг, эх нь хvvхдийг хууль бусаар авсан хvнээс хvvхдээ эргvvлж авахыг шаардах эрхтэй.

33.2. Энэ хуулийн ЗЗ.1-д заасан асуудлаар маргаан гарсан тохиолдолд эцэг, эх нь эрхээ хамгаалуулахаар шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа
ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ

Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа

34 дvгээр зvйл. Тэжээн тэтгvvлэх эрх

34.1. Тэжээн тэтгvvлэх хvн тэжээн тэтгvvлэх эрх vvссэн цагаас хойш хугацаа харгалзахгvйгээр шvvvхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

35 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх vvрэг

35.1. Гэрлэгчид бие биеэ, эцэг, эх нь хvvхдээ, хvvхэд нь эцэг, эхээ, тєрєл, садангийн хvмvvс бие биеэ энэ хуульд заасны дагуу тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

36 дугаар зvйл. Гэрлэгчид харилцан бие биеэ тэжээн тэтгэх vvрэг

36.1. Гэрлэгчид харилцан бие биеэ тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

36.2. Гэрлэгчдийн хэн нэг нь бие биеэ тэжээн тэтгэх vvргээсээ татгалзсан, эсхvл тэжээн тэтгэх тухай гэрээ байгуулаагvй бол туслалцаа шаардлагатай болсон нєхєр, эхнэр тэжээн тэтгvvлэхээр шvvхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

37 дугаар зvйл. Гэрлэгчдийн тэжээн тэтгvvлэх эрх vргэлжлэх

37.1. Гэрлэгчдийн хэн нэг нь гэрлэлтээ цуцлуулах болон гэрлэлт хvчин тєгєлдєр бус болсонд тооцогдохоос ємнє, эсхvл гэрлэлтээ цуцлуулснаас хойш нэг жилийн дотор хєдєлмєрийн чадвараа бvрэн алдсан нь гэр бvлийн хvчирхийлэл болон гэрлэлт цуцлуулахаас ємнє бий болсон нєхцєл байдалтай шууд холбоотой vvссэн, гурван нас хvрээгvй болон тахир дутуу хvvхдээ асарч байгаагийн улмаас хєдєлмєр эрхлээгvй буюу гэрлэлтээ цуцлуулах vед тэтгэвэр тогтоолгох насанд хvрсэн, эсхvл гэрлэлт цуцлуулахаас ємнє тэтгэвэрт гарсан бол салсан нєхєр буюу эхнэрээрээ тэжээн тэтгvvлэх эрхтэй.

38 дугаар зvйл. Эцэг, эх хvvхдээ тэжээн тэтгэх vvрэг

38.1. Эцэг, эх нь насанд хvрээгvй болон насанд хvрсэн боловч хєдєлмєрийн чадваргvй хvvхдээ тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

38.2. Эцэг, эх харилцан тохиролцож гэрээ байгуулан тэтгэлэг тогтоож болно.

38.3. Эцэг, эх харилцан тохиролцож гэрээ байгуулаагvй бол тэтгэлгийг шvvх тогтооно.

З8.4. Тэтгэлэг тогтоосон шийдвэрийн хувийг шvvх иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн тєв байгууллагад явуулна.

38.5. Тэтгэлгийг гагцхvv хvvхдийн хэрэгцээнд зарцуулна.

38.6. Тэтгэлэг хvvхдийн хэрэгцээнд зарцуулагдаагvй нь тогтоогдсон бол тэтгэлэг тєлєгч тvvнийг зориулалтаар нь зарцуулуулахаар шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

38.7. Тэтгэлэг тєлєгч єєр хvvхэдтэй бєгєєд тэдгээр нь тэтгэлэг авагчаас бага орлоготой, тэтгэлэг тєлєгч хєдєлмєрийн чадвараа алдсан, эсхvл тэтгэлэг авагч хvvхэд єєрєє хангалттай орлоготой бол шvvх тэтгэлгийн хэмжээг багасгаж болно.

39 дvгээр зvйл. Хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад байгаа хvvхдэд олгох тэтгэлэг

39.1. Хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад байгаа хvvхдэд олгогдсон тэтгэлгийг тухайн байгууллагын дансанд шилжvvлж, 50 хувийг хvvхдийн ахуйн хэрэгцээнд зарцуулж, vлдсэн хувийг хvvхдийн нэр дээр хадгаламжийн дансанд шилжvvлнэ.

40 дvгээр зvйл. Тэтгэлгийн хэмжээ

40.1. Хvvхдэд олгох тэтгэлгийг тvvний насны байдлыг харгалзан сард нэг хvvхдэд дараахь хэмжээгээр тогтооно:

40.1.1. 11 хvртэлх насны хvvхдэд тухайн бvс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод тvвшингийн 50 хувиар;

40.1.2. 11-16 нас /суралцаж байгаа бол 18 нас/-тай болон насанд хvрсэн боловч хєдєлмєрийн чадваргvй хvvхдэд амьжиргааны доод тvвшингийн хэмжээгээр.

40.2. Зєвхєн цалин хєлснєєс єєр орлогогvй хариуцагчаас гаргуулах хvvхдийн тэтгэлгийн хэмжээ нь тvvний сарын цалин хєлс, тvvнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгvй.

40.3. Энэ хуулийн 40.2-т заасан цалин хєлс, тvvнтэй адилтгах орлогын жагсаалтыг Засгийн газар тогтооно.

40.4. Гэрлэгчид бие биеэ, тvvнчлэн тєрєл, садангийн хvнээ тэжээн тэтгэх тэтгэлэг нь тухайн бvс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод тvвшингийн хэмжээнээс багагvй байна.

41 дvгээр зvйл. Тэтгэлэг олгох хэлбэр, хугацаа

41.1. Тэтгэлгийг дор дурдсан хэлбэрээр олгож болно:

41.1.1. мєнгєн хэлбэрээр;

41.1.2. эд хєрєнгєєр.

41.2. Тэтгэлгийг дараахь хугацаагаар олгож болно:

41.2.1. сар, улирал, хагас жил, жилээр;

41.2.2. нэг удаа.

41.3. Тэтгэлгийг хариуцагчийн цалин хєлснєєс суутгал хийх буюу хамтран ємчлєх эд хєрєнгєєс оногдох хэсгийг тодорхойлох vед болон бусад байдлаар олгож болно.

42 дугаар зvйл. Тэтгэлгийн хэмжээг єєрчлєх

42.1. Шvvхийн шийдвэрээр суутгах, эсхvл тэжээн тэтгэх гэрээний дагуу тєлєх хvvхдийн тэтгэлгийн хэмжээ нь тэтгэлэг тєлєгчийн цалин хєлсний 50 хувиас хэтэрсэн буюу шvvхээр єєр тэтгvvлэгчид тэтгэлэг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн бол тэтгэлэг тєлєгч тэтгэлгийн хэмжээг єєрчлєн тогтоолгохоор шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

43 дугаар зvйл. Насанд хvрсэн хєдєлмєрийн чадвартай хvvхдийн эцэг, эхээ тэжээн тэтгэх vvрэг

43.1. Хєдєлмєрийн чадвартай хvvхэд нь тєрvvлсэн, vрчлэн авсан хєдєлмєрийн чадваргvй эцэг, эх, хойт эцэг, хойт эхээ тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

43.2. Энэ хуулийн 43.1-д заасан хvнийг тэжээн тэтгэх vvрэг бvхий хэд хэдэн хариуцагч байвал шvvх тэдний эд хєрєнгийн болон гэр бvлийн байдлыг харгалзан vзэж, тэтгэлгийн хувь, хэмжээг хvн тус бvрт ногдуулан тогтоож болно.

44 дvгээр зvйл. Тєрєл, садангийн хvний тэжээн тэтгэх vvрэг

44.1. Насанд хvрээгvй бvтэн єнчин, эсхvл эцэг, эхээрээ тэжээн тэтгvvлэх боломжгvй хvvхдийг хєдєлмєрийн чадвартай тєрсєн, vрчлэн авсан ах, эгч, дvv, євєг эцэг, эмэг эх, хойт эцэг, хойт эх нь тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

44.2. Тєрvvлсэн болон vрчлэн авсан хvvхдээрээ тэжээн тэтгvvлэх боломжгvй, хєдєлмєрийн чадваргvй євєг эцэг, эмэг эхээ хєдєлмєрийн чадвартай ач, зээ нь тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

44.3. Єєр тэжээн тэтгэх хvнгvй бол тєрєл, садангийн хvмvvс бие биеэ хєдєлмєрийн чадваргvй vед нь тэжээн тэтгэх vvрэгтэй.

44.4. Энэ зvйлд заасан тэтгэлгийн хэмжээг талууд харилцан тохиролцоогvй тохиолдолд шvvх энэ хуулийн 40.4-ыг vндэслэн тогтооно.

45 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээ

45.1. Талууд тэжээн тэтгэх тухай гэрээг бичгээр vйлдэж, нотариатаар гэрчлvvлсэн байна.

45.2. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг сайн дураар биелvvлэхгvй байгаа тохиолдолд тэдний хэн нэгний хvсэлтээр шvvгч захирамж гаргаж, шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэлийн журмаар биелvvлнэ.

45.3. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээний дагуу тогтоох тэтгэлгийн хэмжээ нь энэ хуулийн 40.4-т заасан хэмжээнээс багагvй байна.

45.4. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээний дагуу тогтоох тэтгэлгийн хэлбэр, хугацаа нь энэ хуулийн 41 дvгээр зvйлд заасантай адил байна.

45.5. Тэтгэлгийг эд хєрєнгєєр олгохоор талууд харилцан тохиролцсон бол эд хєрєнгийг орон нутгийн зах зээлийн тухайн vеийн ханшаар vнэлнэ.

46 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг єєрчлєх, цуцлах

46.1. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг талуудын харилцан тохиролцсоноор єєрчилж, цуцалж болно.

46.2. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг єєрчлєх, цуцлах тухай тохиролцоог vндсэн гэрээтэй адил хэлбэрээр хийнэ.

46.3. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг єєрчлєх, цуцлах тухай асуудлаар гарсан маргааныг шvvх хянан шийдвэрлэнэ.

47 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох

47.1. Хvчин тєгєлдєр бус тэжээн тэтгэх гэрээ, тэжээн тэтгэх гэрээг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох тухай асуудлыг Иргэний хуулийн холбогдох заалтаар зохицуулна.

47.2. Тэжээн тэтгvvлэгчийн эрх, ашиг сонирхол хохирсоноос тэжээн тэтгэх гэрээг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцуулах тухай нэхэмжлэлийг тvvний эцэг, эх, гэр бvлийн гишvvн, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага гаргаж болно.

48 дугаар зvйл. Хариуцагчаас нэмэлт зардал гаргуулах

48.1. Тэжээн тэтгvvлэгчид онцгой нєхцєл байдал тохиолдсон /хvндээр євчилсєн, тахир дутуу болсон, эмчлvvлсэн, сургуульд орсон гэх мэт/ vед тvvнд нэмэлт тэтгэлэг гаргуулах, эсхvл гарсан зардлыг хариуцуулахаар энэ хуулийн 47.2-т заасан этгээд шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

49 дvгээр зvйл. Тэтгэлэг нєхєн гаргуулах

49.1. Тэтгэлэг тєлєгч тэтгэлэг тєлєхєєс санаатай зайлсхийсэн, цалин хєлс, бусад орлогоо нуун дарагдуулсан нь тогтоогдсон бол шvvх тэжээн тэтгvvлэгч, бусад иргэн, холбогдох байгууллагын нэхэмжлэлийг vндэслэн тєлєгдєєгvй тэтгэлгийг нєхєн тєлvvлж болно.

49.2. Тэтгэлэг нєхєн тєлvvлэхэд тэтгэлэг тєлєгч хєдєлмєр эрхлээгvй буюу цалин хєлс, бусад орлогын хэмжээг тогтоох боломжгvй бол тухайн vеийн хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг баримтална.

49.3. Тэтгэлэг тєлєгч хєдєлмєрийн чадваргvй болсон тохиолдолд тухайн хугацааны тэтгэлгийн хэсгийг буюу бvхэлд нь нєхєн тєлvvлэхээс шvvх чєлєєлж болно.

50 дугаар зvйл. Тэтгэлгийг хугацаанд нь тєлєєгvйгээс хvлээх хариуцлага

50.1. Тэтгэлэг тєлєх тухай талууд гэрээ байгуулсан бєгєєд тэтгэлгийг хугацаанд нь тєлєєгvй бол учирсан хохирлыг гэрээнд заасан журмаар нєхєн тєлнє.

50.2. Шvvхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь тєлєєгvй бол хожимдуулсан хоног тутамд тогтоосон тэтгэлгийн vнийн дvнгийн 0,5 хувиар алданги тєлнє.

50.3. Алдангийн нийт хэмжээ тєлєгдєєгvй тэтгэлгийн vнийн дvнгийн 50 хувиас хэтрэхгvй байна.

50.4. Тэтгэлгийг хугацаанд нь тєлєєгvйн улмаас учирсан хохирлыг нєхєн тєлєх талаар гэрээнд заагаагvй бол энэ хуулийн 50.2, 50.3-т заасныг баримтална.

51 дvгээр зvйл. Тэтгэлгийг эд хєрєнгєєс гаргуулах

51.1. Тэтгэлэг тєлєгчийн мєнгєн хадгаламж болон бусад эд хєрєнгєєс тэтгэлэг гаргуулахдаа Шvvхийн шийдвэр биелvvлэх тухай хууль1-ийн 25 дугаар зvйлд заасан журмыг баримтална.

52 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх vvргээс чєлєєлєх

52.1. Шvvх дор дурдсан тохиолдолд тэжээн тэтгэх vvргээс чєлєєлж болно:

52.1.1. тэтгvvлэгч нь согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэсэн, санаатайгаар биедээ гэмтэл учруулснаас хєдєлмєрийн чадвараа бvрэн алдсан бол тэтгэлэг тєлєгчийг;

52.1.2. эцэг, эх, хойт эцэг, хойт эх нь эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан бол хvvхдийг.

53 дугаар зvйл. Тэжээн тэтгэх vvрэг дуусгавар болох

53.1. Дор дурдсан тохиолдолд тэжээн тэтгэх vvрэг дуусгавар болно:

53.1.1. тэжээн тэтгэх тухай гэрээний хугацаа дууссан;

53.1.2. тэтгvvлэгч гэрлэсэн, хєдєлмєрийн чадвартай болсон;

53.1.3. тэтгvvлэгч хvvхэд бусдад vрчлэгдсэн, 18 нас хvрсэн;

53.1.4. тэтгэгч, эсхvл тэтгvvлэгч нас барсан.

ДОЛДУГААР БYЛЭГ Хvvхэд vрчлэх
НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ Нийтлэг vндэслэл
ХОЁРДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлтийн харилцаа vvсэх vндэслэл, гэрлэх нєхцєл, журам, гэрлэлт дуусгавар болох
ГУРАВДУГААР БYЛЭГ Гэрлэлт болон гэрлэлт цуцлалтыг хvчин тєгєлдєр бус гэж тооцох, тvvний vр дагавар
ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ Гэр бvлийн эд хєрєнгийн харилцааны зохицуулалт
ТАВДУГААР БYЛЭГ Эцэг, эх, хvvхдийн хоорондын харилцаа
ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ Тэжээн тэтгэх, тэтгvvлэхтэй холбогдсон харилцаа

ДОЛДУГААР БYЛЭГ

Хvvхэд vрчлэх

54 дvгээр зvйл. Хvvхэд vрчлэх, vрчлvvлэх

54.1. Хvvхдийг тэдний ашиг сонирхлын vvднээс vрчлvvлнэ.

54.2. Хvvхдийг энэ хуулийн 58 дугаар зvйлд заасан журмын дагуу гадаадын иргэнд vрчлvvлж болно.

55 дугаар зvйл. Хvvхэд vрчлэх, vрчлvvлэх ерєнхий нєхцєл

55.1. Хvvхдээ vрчлvvлэх тухай эцэг, эхийн зєвшєєрєл болон хvvхэд vрчлэн авах тухай хvсэлтийг бичгээр гаргаж, нотариатаар, гэрчлvvлсэн байна.

55.2. Гэрлэгчдийн хэн нэг нь хvvхэд vрчлэн авч байгаа бол энэ тухай зєвшєєрлийг эхнэр буюу нєхрєєсєє авна.

55.3. Бvтэн єнчин хvvхэд, тvvнчлэн эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй бол хvvхдийг нь vрчлvvлэх тохиолдолд хуульд єєрєєр заагаагvй бол тухайн хvvхдийн асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч болон хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагын зєвшєєрлийг авна.

55.4. Долоон нас хvрсэн хvvхдээс єєрийн нь зєвшєєрлийг авна.

55.5. Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хvний хvvхдийг энэ тухай шvvхийн шийдвэр хvчин тєгєлдєр болсноос хойш зургаан сарын дараа vрчлvvлж болно.

55.6. Yрчлэн авахыг хvсэгч нь хvvхдийн оршин суугаа сум, дvvргийн Засаг даргад хvvхэд vрчлэн авах тухай хvсэлтээ гаргана.

55.7. Сум, дvvргийн Засаг дарга хvvхэд vрчлэн авах тухай хvсэлтийг хянан vзэж, vрчлvvлэх эсэх тухай шийдвэрийг 20 хоногт багтаан гаргана.

55.8. Хvvхэд vрчилсэн тухай шийдвэрийг vндэслэн иргэний гэр бvлийн бvртгэлийн ажилтан хvvхэд vрчилснийг бvртгэнэ.

56 дугаар зvйл. Хvнд нєхцєлд байгаа vрчлvvлэх хvvхдийн бvртгэл, хяналт

56.1. Сум, дvvргийн Засаг дарга харьяа нутаг дэвсгэрийн хэмжээн дэх хvнд нєхцєлд байгаа vрчлvvлэх хvvхдийн судалгаа гаргаж, бvртгэл хєтєлнє.

56.2. Хvн амын асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага хvнд нєхцєлд байгаа vрчлvvлэх хvvхдийн нэгдсэн бvртгэл хєтєлж, хяналт тавина.

57 дугаар зvйл. Yрчлэгч

57.1. Yрчлэгч нь насанд хvрсэн, иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжтай, хvvхдийг тэжээн тэтгэж, єсгєн хvмvvжvvлэх зохих боломжтой хvн байна.

57.2. 60-аас дээш настай, эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан буюу хязгаарлуулж, хасуулж байсан, урьд нь vрчлэн авсан хvvхдээ єєрийн буруугаас буцаан єгсєн, ашиг хонжоо олох зорилготой, шvvхийн шийдвэрээр иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон, сvрьеэ, сэтгэцийн євчтэй, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг, эрvvгийн хэрэгт удаа дараа шийтгvvлсэн болон хорих ял эдэлж байгаа хvнд хvvхэд vрчлvvлэхийг хориглоно.

57.3. Бvтэн єнчин хvvхдийг тєрєл, садангийн хvн нь vрчлэн авахад энэ хуулийн 57.2-т заасан насны хязгаарлалт vл хамаарна.

58 дугаар зvйл. Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авах

58.1. Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авах тухай хvсэлтээ єєрийн орны эрх бvхий байгууллагаар дамжуулан Монгол Улсын эрх бvхий байгууллагад гаргана.

58.2. Монгол Улсад зургаан сараас доошгvй хугацаанд оршин сууж байгаа гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авахад энэ хуулийн 58.1 хамаарахгvй.

58.3. Хvvхэд vрчлэн авахыг хvсэгч гадаадын иргэн нь энэ хуулийн 55.1, 55.3-т заасан зєвшєєрлєєс гадна дор дурдсан бичиг баримт бvрдvvлнэ:

58.3.1. хvvхэд vрчлэн авахыг хvсэгчийн /нєхєр, эхнэртэй бол хамтарч гаргасан/ хvсэлт, тvvний нотариатаар гэрчлvvлсэн албан ёсны орчуулга;

58.3.2. vрчлэгч нь сvрьеэ, ДОХ, сэтгэцийн євчтэй эсэх талаархи эмнэлгийн магадлагаа;

58.3.3. єргєдєл гаргагчийн гэрлэлтийн гэрчилгээний хуулбар /гэр бvлтэй бол/;

58.3.4. єргєдєл гаргагчийн байнга оршин суугаа газрын талаар холбогдох байгууллагын тодорхойлолт /цагдаагийн байгууллагын тодорхойлолт хамаарна/;

58.3.5. єргєдєл гаргагчийн амьдралын болон санхvvгийн боломжийн тухай тухайн улсын холбогдох байгууллагын тодорхойлолт;

58.3.6. єргєдєл гаргагчийн талаархи хvн амын асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллагын тодорхойлолт.

58.4. Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авсныг Гадаадын иргэний эрх зvйн байдлын тухай хууль1-ийн 111 дvгээр зvйлд заасан байгууллага бvртгэнэ.

58.5. Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын харьяат хvvхдийг vрчлэн авах хvсэлтийг Монгол Улсын дипломат болон консулын байгууллагаар уламжлан энэ хуулийн дагуу шийдвэрлэхэд энэ хуулийн 58.1 хамаарахгvй.

58.6. Хvн амын асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага нь Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авах хvсэлтэй гадаадын иргэний бvртгэл хєтєлж, хvvхдийг vрчлэх, vрчлэгдсэн хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах асуудлаар бусад улс, тэдгээрийн холбогдох байгууллага, олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллана.

58.7. Гадаадын иргэнд хvvхэд vрчлvvлэх журмыг хууль зvйн болон эрvvл мэнд, нийгмийн хамгааллын асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишvvд хамтран тогтооно.

58.8. Хvvхдийнхээ эх орон, эцэг, эхийг нь мэдvvлэх vvргийг vрчлэн авсан эцэг, эх нь хvлээнэ.

58.9. Yрчлэгдсэн хvvхэд харьяатаа сонгох эрхийг Харьяатын тухай Монгол Улсын хууль1-д заасны дагуу эдэлнэ.

58.10. Энэ зvйл нь харьяалалгvй хvнд нэгэн адил хамаарна.

59 дvгээр зvйл. Yрчлэгдсэн хvvхэд, vрчлэн авсан эцэг, эхийн эрх, vvрэг

59.1. Yрчлэгдсэн хvvхэд нь тєрсєн хvvхдийн адил эрх эдэлж, vvрэг хvлээнэ.

59.2. Yрчлэн авсан эцэг, эх нь тєрсєн эцэг, эхийн адил эрх эдэлж, vvрэг хvлээнэ.

59.3. Yрчлэгдсэн хvvхэд нь vрчлvvлсэн эцэг, эхээ тэжээн тэтгэх vvргээс чєлєєлєгдєж, эд хєрєнгийн болон эд хєрєнгийн бус эрхээ алдана.

59.4. Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авдаг vрчлэгдсэн хvvхэд нь уг тэтгэвэр авах эрхээ хэвээр эдэлнэ.

60 дугаар зvйл. Yрчлэлтийн нууц

60.1. Yрчлэлтийн нууцыг мэдэж байгаа албан тушаалтан, бусад этгээд тvvнийг хадгалах vvрэгтэй.

60.2. Yрчлэгч болон vрчлvvлэгчийн зєвшєєрєлгvйгээр vрчлэлтийн нууцыг задруулсан бол хууль тогтоомжид заасан хариуцлага хvлээнэ.

61 дvгээр зvйл. Yрчлэлтийг хvчингvйд тооцох

61.1. Yрчлэгч нь эцэг, эх байх эрхээ урвуулан ашигласан, хvvхэдтэй хэрцгий харьцсан, хуурамч бичиг баримт бvрдvvлэн vрчлэн авах шийдвэр гаргуулсан, энэ хуулийн 57.2-т заасан этгээд болох нь илэрсэн тохиолдолд тєрvvлсэн эцэг, эх, сонирхогч бусад этгээд, хvvхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага, 14 нас хvрсэн хvvхдийн єєрийн нэхэмжлэлээр шvvх vрчлэлтийг хvчингvйд тооцно.

61.2. Шаардлагатай гэж vзвэл бусад vндэслэлээр шvvх vрчлэлтийг хvчингvйд тооцож болно.

62 дугаар зvйл. Yрчлэлтийг хvчингvйд тооцсоноос vvсэх vр дагавар

62.1. Yрчлэлтийг хvчингvйд тооцсон тохиолдолд хvvхдийг тєрvvлсэн эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид нь буцаах асуудлыг шvvх шийдвэрлэнэ.

62.2. Хvvхдийг эцэг, эхэд нь буцааж єгєх нь хvvхдийн эрх, ашиг сонирхолд хохиролтой нь тогтоогдсон, эсхvл хууль ёсны єєр тєлєєлєгч байхгvй бол тvvнийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлэх асуудлыг шvvх шийдвэрлэнэ.

62.3. Хvvхдийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлэхтэй холбогдсон зардлыг vрчлэгчээс гаргуулж, учирсан гэм хорыг нєхєн тєлvvлэхээр шvvхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

НАЙМДУГААР БYЛЭГ Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх
ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

НАЙМДУГААР БYЛЭГ

Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих, хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх

63 дугаар зvйл. Асран хамгаалалтад байх хvн

63.1 .Дараахь хvнийг асран хамгаална:

63.1.1. бага насны /14 нас хvрээгvй/ бvтэн єнчин хvvхэд;

63.1.2. эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан хvний бага насны хvvхэд;

63.1.3. эцэг, эх нь хоёулаа удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлvvлж байгаа, хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг хvндэтгэн vзэх шалтгаанаар хvvхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогvй хvний бага насны хvvхэд;

63.1.4. сэтгэцийн євчний улмаас шvvхээс иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй гэж тооцогдсон хvн.

63.2. Бvтэн єнчин ах, эгч, дvv нарт нэг асран хамгаалагч тогтоож болно.

64 дvгээр зvйл. Харгалзан дэмжвэл зохих хvн

64.1. Дараахь хvнийг харгалзан дэмжинэ:

64.1.1. насанд хvрээгvй /14-єєс 18 хvртэлх насны/ бvтэн єнчин хvvхэд;

64.1.2. эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан хvний насанд хvрээгvй хvvхэд;

64.1.3. эцэг, эх нь хоёулаа удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлvvлж байгаа буюу хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг аргагvй шалтгаанаар хvvхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогvй хvний насанд хvрээгvй хvvхэд;

64.1.4. согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэсний улмаас иргэний эрх зvйн эрхийн хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон хvн;

64.1.5. эрvvл мэндийн байдал болон єндєр настай болсны улмаас иргэний эрх, vvргээ биечлэн хэрэгжvvлэх боломжгvй болсон хvн.

65 дугаар зvйл. Асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжvvлж байгаа хvний эрх

65.1. Асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжvvлж байгаа хvн дараахь эрх эдэлнэ:

65.1.1. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн гэр бvлд амьдрах;

65.1.2. сурч боловсрох нєхцлєєр хангуулах, эсэн мэнд амьдрах;

65.1.3. нийгмийн даатгалын болон халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж авах;

65.1.4. орон сууцандаа амьдрах эрхээ хэвээр хадгалах;

65.1.5. хууль тогтоомжид заасан бусад эрх.

66 дугаар зvйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих байгууллага

66.1. Энэ хуулийн 63, 64 дvгээр зvйлд заасан хvнийг судлан тогтоох, тvvнд хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч томилох, асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vйл ажиллагаатай холбоотой бусад асуудлыг шийдвэрлэх vvргийг сум, дvvргийн Засаг дарга хэрэгжvvлнэ.

66.2. Хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогvй, эрvvл мэндийн байдал, єндєр настай болсны улмаас эрх, vvргээ биечлэн хэрэгжvvлж чадахгvй болсон асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн асрамжид байсан хvvхдийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллага, асран хvмvvжvvлэгчид шилжvvлсэн хvvхдийг нийгмийн халамжийн байгууллага асран хамгаалж, харгалзан дэмжинэ.

66.3. Хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад болон асран хvмvvжvvлэгчид шилжсэн хvvхэд, нийгмийн халамжийн байгууллагад шилжсэн хvний эд хєрєнгийг шvvх эрхлэн хамгаалагчид хариуцуулна.

67 дугаар зvйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих

67.1. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг дор дурдсан журмаар тогтооно:

67.1.1. эд хєрєнгийн зохих бололцоотой тєрєл, садан буюу тєрєл, садан бус хvний бичгээр гаргаж, нотариатаар гэрчлvvлсэн зєвшєєрлийг нь vндэслэн сум, дvvргийн Засаг дарга асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоох;

67.1.2. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогvй бол хvvхдийг нас, эрvvл мэндийн байдлыг нь харгалзан хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлэх;

67.1.3. харгалзан дэмжигч тогтоогдоогvй бол єндєр настан, тахир дутуу хvнийг асрамжийн газарт шилжvvлэх;

67.1.4. сэтгэцийн євчний улмаас иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон хvнийг сэтгэл мэдрэлийн эмнэлэгт болон холбогдох байгууллагад шилжvvлэх.

67.2. Тухайн хvнийг асран хамгаалах, харгалзан дэмжих шаардлагатай байгаа тухай мэдээллийг аливаа байгууллага, иргэн холбогдох сум, дvvргийн Засаг даргад єгєх vvрэгтэй.

67.3. Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын иргэн, Монгол Улсад байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнийг асран хамгаалж, харгалзан дэмжихэд энэ хуулийг дагаж мєрдєнє.

67.4. Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын иргэнд тухайн улсын хуулиар асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон нь энэ хуульд харшлаагvй бол хvчинтэйд тооцно.

67.5. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vйл ажиллагааг vнэ тєлбєргvй гvйцэтгэнэ.

68 дугаар зvйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоож болохгvй хvн

68.1. Дор дурдсан хvнийг асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоохыг хориглоно:

68.1.1. эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан;

68.1.2. єєрєє асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжvvлж байгаа;

68.1.3. мансууруулах бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдэг;

68.1.4. хорих ял эдэлж байгаа болон эрvvгийн хэрэгт удаа дараа шийтгvvлсэн;

68.1.5. vрчлэн авсан хvvхдээ єєрийн буруугаас буцаан єгсєн.

69 дvгээр зvйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vvрэг

69.1. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь дараахь vvрэг хvлээнэ:

69.1.1. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvнийг хоол, хvнс, орон сууцаар хангах, асран сувилах;

69.1.2. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах;

69.1.3. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний мєнгєн хєрєнгє, vнэт зvйл, vнэт цаас, бусад баримт бичгийг банкинд хадгалуулах;

69.1.4. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний vл хєдлєх эд хєрєнгє, мал, банкинд хадгалуулсан мєнгєн хадгаламж, бусад vнэт зvйлийг єєрт нь зориулан захиран зарцуулах, орон сууц хєлслєх гэрээг цуцлах, асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний нэрийн ємнєєс шинээр аж ахуй эрхлэх, эрхэлж байгаа аж ахуйн ажлыг зогсоохдоо тухайн сум, дvvргийн Засаг даргаас зєвшєєрєл авах;

69.1.5. хvлээсэн vvргийнхээ талаар тухайн сум, дvvргийн Засаг даргад жил бvр тайлагнах.

69.2. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь энэ зvйлд заасан vvргээ биелvvлэхдээ асрамж, дэмжлэгтээ байгаа /бага насны хvvхэд, сэтгэцийн євчтэйгээс бусад/ хvний саналыг харгалзана.

70 дугаар зvйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид хориглох зvйл

70.1. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч дараахь vйлдэл хийхийг хориглоно:

70.1.1. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvнтэй хэлцэл хийх;

70.1.2. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний нэрийн ємнєєс єєрийн гэр бvлийн гишvvн, тєрєл, садангийн хvнтэй хэлцэл хийх;

70.1.3. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvн болон єєрийн гэр бvлийн гишvvн, тєрєл, садангийн хvний хооронд vvссэн маргааныг шvvхээр шийдвэрлэхэд уг хvнийг тєлєєлєх;

70.1.4. асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний vл хєдлєх эд хєрєнгє, мал, мєнгєн хадгаламж, vнэт цаас, vнэт зvйлийг бэлэглэх, єєрт нь зориулахаас бусад тохиолдолд худалдах, арилжих, барьцаалах, дэнчин тавих болон бусад хэлбэрээр захиран зарцуулах;

70.1.5. сум, дvvргийн Засаг даргын зєвшєєрєлгvйгээр орон сууц хєлслєх гэрээг цуцлах, асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvний нэрийн ємнєєс шинээр аж ахуй эрхлэх, эрхэлж байгаа аж ахуйн ажлыг зогсоох.

71 дvгээр зvйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vйл ажиллагааны талаар Засаг даргын эдлэх эрх

71.1. Сум, дvvргийн Засаг дарга асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vйл ажиллагааны талаар дараахь эрх эдэлнэ:

71.1.1. асран хамгаалах, харгалзан дэмжвэл зохих хvний талаархи мэдээллийг хvлээн авч, нєхцєл байдлыг судалсны vндсэн дээр холбогдох материал бvрдvvлж асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох, єєрчлєх тухай шийдвэр гаргах;

71.1.2. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогvй хvvхдийг хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад, єндєр настан, тахир дутуу хvнийг асрамжийн газарт шилжvvлэх шийдвэр гаргах.

71.1.3. асрамж, дэмжлэгт байгаа хvн нэг бvрт хувийн хэрэг нээж хєтлєх;

71.1.4. хувийн хэрэгт асрамж, дэмжлэг тогтоосон тухай шийдвэр, эрvvл мэндийн талаархи эмнэлгийн байгууллагын магадлагаа, тєрсний гэрчилгээ, эсхvл нас тогтоосон баримт бичиг, оршин суугаа газрын хаяг, тєрєл, садангийн хvний тухай мэдээлэл, эд хєрєнгийн жагсаалт, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй хийсэн гэрээ болон шаардлагатай бусад материалыг хавсаргах;

71.1.5. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй гэрээ байгуулж, биелэлтийг нь шалгах;

71.1.6. асрамж, дэмжлэгт байгаа хvний эрх, ашиг сонирхолд хохирол учирч болзошгvй бол асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээс тодорхой хэлцэл хийхийг хориглох;

71.1.7. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн буруутай vйл ажиллагаанаас асрамж, дэмжлэгт байгаа хvний эд хєрєнгєд хохирол учирсан нєхцєлд хохирлыг нєхєн тєлvvлэх тухай нэхэмжлэлийг шvvхэд гаргах.

72 дугаар зvйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vйл ажиллагаанд хяналт тавих

72.1. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vйл ажиллагаанд сум, дvvргийн Засаг дарга дор дурдсан журмаар хяналт тавина:

72.1.1. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vйл ажиллагаа, тvvнтэй холбогдсон баримт бичигтэй танилцах;

72.1.2. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн мэдэлд байгаа эд хєрєнгийн данс бvртгэлийг гаргуулж, тvvний бvрэн бvтэн байдал, асрамж, дэмжлэгт байгаа хvний нэрийн ємнєєс эрхэлж буй аж ахуйн vйл ажиллагааны тайлан тэнцлийг шалгах.

72.2. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн vйл ажиллагаатай холбогдуулан аливаа байгууллага, иргэн нь сум, дvvргийн Засаг даргад гомдол гаргах, мэдээлэл єгєх эрхтэй.

73 дугаар зvйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих эрх, vvрэг дуусгавар болох

73.1. Асран хамгаалуулж байгаа хvvхэд 14 нас хvрмэгц асран хамгаалагч нь харгалзан дэмжигчийн эрх эдэлж, vvрэг хvлээнэ.

73.2. Дараахь тохиолдолд асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vvрэг дуусгавар болно:

73.2.1. асран хамгаалах, харгалзан дэмжих нєхцєл арилж, хvvхдийг эцэг, эхэд нь буцаасан;

73.2.2. хvvхдийг vрчлvvлсэн, эсхvл хvvхэд асран хvмvvжvvлэх байгууллагад шилжvvлсэн;

73.2.3. харгалзан дэмжvvлэгч насанд хvрсэн;

73.2.4. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч хvсэлт гаргасан;

73.2.5. шvvхийн шийдвэрээр харгалзан дэмжvvлэгчийг иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжтай гэж тооцсон;

73.2.6. асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, эсхvл асрамж, дэмжлэгт байгаа хvн сураггvй алга болсон буюу нас барсанд тооцогдсон, нас барсан.

73.3. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь эрхээ урвуулан ашигласан, vvргээ зохих ёсоор биелvvлээгvйн улмаас асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хvнийг хараа хяналтгvй, эсхvл шаардлагатай тусламж vзvvлээгvй орхисон бол шvvх асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосон шийдвэрийг хvчингvй болгож, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг шинээр тогтоох асуудлыг зохих журмын дагуу шийдвэрлэнэ.

73.4. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих vvргээс чєлєєлєгдсєн, эсхvл уг эрх, vvрэг дуусгавар болсон тохиолдолд асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь асрамж, дэмжлэгтээ байсан хvний эд хєрєнгийн талаархи тайлан тооцоог гурван сарын дотор сум, дvvргийн Засаг даргад гарган єгч, эд хєрєнгийг єєрт нь буюу хууль ёсны тєлєєлєгч, єв залгамжлагчид шилжvvлнэ.

74 дvгээр зvйл. Хvvхдийг гэр бvлдээ авч асран хvмvvжvvлэх vйл ажиллагаа

74.1. Хvнд нєхцєлд байгаа бага насны буюу насанд хvрээгvй хvvхдийг иргэн гэр бvлдээ авч, єєрийн зардлаар асран хvмvvжvvлж /цаашид "асран хvмvvжvvлэх" гэх/ болно.

74.2. Хvvхдийг асран хvмvvжvvлэхдээ нийгмийн халамжийн байгууллага болон асран хvмvvжvvлэхээр хvсэлт гаргасан иргэний хооронд тодорхой хугацаагаар гэрээ байгуулна.

74.3. Хvvхэд асран хvмvvжvvлэх тухай гэрээнд хvvхдийг асрах, хvмvvжvvлэх, боловсрол олгох нєхцєл, асран хvмvvжvvлэгчийн болон нийгмийн халамжийн байгууллагын эрх, vvрэг, асран хvмvvжvvлэгчид олгох урамшуулал, хууль тогтоомжийн дагуу олгогдох бусад хєнгєлєлт, гэрээ дуусгавар болох vндэслэл, vр дагаврыг заана.

74.4. Хvvхдийг асран хvмvvжvvлэхэд тухайн гэр бvлд тааламжгvй нєхцєл буй болсон нь тогтоогдсон, эцэг, эхэд нь буцаан єгсєн, vрчлvvлсэн бол нийгмийн халамжийн байгууллагын шаардлагаар, хvндэтгэн vзэх бусад шалтгаан /євчилсєн, гэр бvлийн болон эд хєрєнгийн байдал єєрчлєгдсєн, харилцан vл ойлголцох, маргаантай байдал/ буй болсон бол асран хvмvvжvvлэгчийн санаачилгаар гэрээг хугацаанаас ємнє цуцалж болно.

74.5. Асран хvмvvжvvлэхээр шилжvvлэхдээ долоон нас хvрсэн хvvхдээс єєрийн нь зєвшєєрлийг авна.

74.6. Асран хvмvvжvvлэхээр шилжvvлсэн хvvхэд тэжээгчээ алдсаны болон нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж авах, хууль тогтоомжийн дагуу орон сууцаар хангагдах эрх эдэлнэ.

74.7. Энэ хуулийн 74.З-т зааснаар асран хvмvvжvvлэгчид олгох урамшуулалд шаардагдах зардлыг Нийгмийн халамжийн тухай хууль1-д заасны дагуу нийгмийн халамжийн сангаас санхvvжvvлнэ.

74.8. Энэ хуулийн 66.2-т заасны дагуу нийгмийн халамжийн байгууллага асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хувиар асран хvмvvжvvлэгчийн vйл ажиллагаанд хяналт тавина.

75 дугаар зvйл. Асран хvмvvжvvлэх гэрээ байгуулж болохгvй хvн

75.1. Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан буюу хязгаарлуулж, хасуулж байсан, асран хvмvvжvvлж байсан буюу vрчлэн авсан хvvхдээ єєрийн буруугаас буцаан єгсєн, шvvхийн шийдвэрээр иргэний эрх зvйн эрхийн бvрэн чадамжгvй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг, эрvvгийн хэрэгт удаа дараа шийтгvvлж байсан болон хорих ял эдэлж байгаа хvнтэй асран хvмvvжvvлэх гэрээ байгуулахыг хориглоно.

ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ Бусад зvйл

ЕСДYГЭЭР БYЛЭГ

Бусад зvйл

76 дугаар зvйл. Хууль хvчин тєгєлдєр болох

76.1. Энэ хуулийг 1999 оны 8 дугаар сарын 1-ний єдрєєс эхлэн дагаж мєрдєнє.

МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДЭД ДАРГА Д.ГАНБОЛД

Хууль, тогтоомжууд
Гол хуудас