1995 оны 10 дугаар сарын 26-ны єдєр

ГАДААД ХУДАЛДААНЫ АРБИТРЫН ТУХАЙ

 

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ

Нийтлэг vндэслэл

1 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт

Энэ хуулийн зорилт нь гадаад эдийн засгийн хэлцэл, эд хєрєнгийн шинжтэй харилцаанаас vvссэн эрх зvйн маргаантай холбогдуулан ашиг сонирхлоо хамгаалж иргэн, хуулийн этгээдээс гаргасан нэхэмжлэлийг гадаад худалдааны арбитрт арбитрын хэрэг vvсгэн хянан шийдвэрлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

2 дугаар зvйл. Арбитрын тухай хууль тогтоомж, олон улсын гэрээ

1. Арбитрын тухай хууль тогтоомж нь Yндсэн хууль, Иргэний хууль, энэ хууль болон тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ.

2. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас єєрєєр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мєрдєнє.

З дугаар зvйл. Гадаад худалдааны арбитр

1. Гадаад худалдааны арбитр нь энэ хуульд заасан маргааныг арбитрын хэрэг vvсгэн хянан шийдвэрлэх vйл ажиллагааг эрхлэн явуулах бvрэн эрх бvхий тєрийн бус, ашгийн тєлєє бус хуулийн этгээд мєн.

2. Гадаад худалдааны арбитрын vvргийг Монголын vндэсний танхимын дэргэдэх арбитр /цаашид "арбитр" гэх/ гvйцэтгэнэ.

З. Арбитр нь Улаанбаатар хотод байрлана.

4. Арбитр нь дарга, ерєнхий нарийн бичгийн дарга, 15-аас доошгvй арбитрчдын бvрэлдэхvvнтэй байна. Ємгєєллийн vйл ажиллагаа эрхэлж байгаа иргэнийг арбитрын бvрэлдэхvvнд томилохгvй.

5. Арбитрын дарга, арбитрчдыг vндэсний танхимын зєвлєл З жилийн хугацаагаар томилно.

6. Арбитрын ерєнхий нарийн бичгийн даргыг зєвлєл томилно.

7. Арбитр єєрийн дvрэмтэй байх бєгєєд тvvнийг зєвлєл батална.

4 дvгээр зvйл. Арбитрын vйл ажиллагаанд дэмжлэг vзvvлэх

1. Арбитрын vйл ажиллагааг хэвийн явуулахад vндэсний танхим бvх талын дэмжлэг vзvvлнэ.

2. Арбитрын дарга, ерєнхий нарийн бичгийн даргын цалин хєлс, арбитрчдын урамшууллын хэмжээг vндэсний танхимын зєвлєл тогтооно.

5 дугаар зvйл. Арбитрын тухай гэрээ, хэлэлцээр

1. Гэрээт харилцаанаас vvсэх маргааныг арбитраар шийдвэрлvvлэх талаар талууд харилцан тохиролцож гэрээнд заах буюу бие даасан хэлэлцээр байгуулна.

2. Засгийн газар хоорондын худалдааны хэлэлцээрт маргааныг арбитраар шийдвэрлvvлэх тухай заасан бол уг хэлэлцээрийн хvрээнд байгуулагдсан гэрээний хувьд арбитрын тухай хэлэлцээр байгуулагдсанд тооцно.

6 дугаар зvйл. Арбитрын харьяалан шийдвэрлэх маргаан

Арбитр нь арбитрын гэрээ, хэлэлцээр бvхий дараахь маргааныг харьяалан шийдвэрлэнэ:

1/ нэг талаас Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээд, нєгєє талаас гадаад улсын иргэн, хуулийн этгээдийн хооронд гадаад эдийн засгийн гэрээ, хэлцлээс vvссэн болон мєнхvv гэрээний ємнєх маргаан;

2/ Монгол Улсад ажиллаж байгаа гадаадын хєрєнгє оруулалттай аж ахуйн нэгжийн дотоодын болон гадаадын vvсгэн байгуулагчдын хооронд vvссэн маргаан;

З/ гадаадын хуулийн этгээдийн хоорондын маргаан.

7 дугаар зvйл. Маргааныг арбитрт шилжvvлэх

Энэ хуулийн 6 дугаар зvйлд заасан эрх зvйн маргааны аль нэг тал шvvхэд нэхэмжлэл гаргасан тохиолдолд тvvнийг Монгол Улсын Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 64 дvгээр зvйлд заасны дагуу арбитрт шилжvvлнэ.

8 дугаар зvйл. Маргаан шийдвэрлэхэд баримтлах эрх зvйн болон заншлын хэм хэмжээ

1. Арбитр хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ талуудын тохиролцон сонгож авсан улсын хууль тогтоомж буюу олон улсын гэрээ, хэрэв талууд энэ талаар тохиролцоогvй бол аль нэг талын харьяалагдах улсын хууль тогтоомж буюу олон улсын гэрээг баримтална.

2. Арбитр ямар ч хэргийг шийдвэрлэхдээ талуудын хооронд байгуулсан гэрээ, тухайн хэлцлийн талаар тогтсон заншлын хэм хэмжээг нэгэн адил баримтална.

9 дvгээр зvйл. Нэхэмжлэл, арбитрт хэрэг vvсгэх

1. Энэ хуульд зааснаар арбитраар шийдвэрлvvлэхээр гаргасан тус улсын болон гадаадын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага, олон улсын байгууллагын нэхэмжлэлийг vндэслэн арбитрын хэрэг /цаашид "хэрэг" гэх/ vvсгэнэ.

2. Нэхэмжлэлд талуудын нэр, хаяг, тухайн арбитраар маргааныг шийдвэрлvvлэхээр тохиролцсон гэрээ, хэлэлцээр, нэхэмжлэлийн шаардлага, тvvнийг vндэслэх нотлох баримтууд, нэхэмжлэлийн vнийг зааж, арбитрын зардал тєлсєн баримтыг хавсаргана.

З. Хариуцагч сєрєг нэхэмжлэл гаргавал энэ зvйлийн 2 дахь хэсэгт заасан шаардлагыг хангасан байна.

1О дугаар зvйл. Нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзах

1. Дараахь vндэслэлийн аль нэг нь байвал арбитр нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзана:

1/ арбитраар харьяалан шийдвэрлэх маргаан биш бол;

2/ эрхийн чадамжгvй буюу тєлєєлєх эрхгvй этгээд нэхэмжлэл гаргасан бол;

З/ нэхэмжлэлд дурдсан асуудлыг шийдвэрлэсэн шvvхийн буюу арбитрын хvчин тєгєлдєр шийдвэр байгаа бол.

2. Нэхэмжлэлийг хvлээн авахаас татгалзах асуудлыг арбитрын дарга шийдвэрлэнэ.

11 дvгээр зvйл. Талууд арбитрын ємнє эрх тэгш байх

Хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг иргэдийг vндэс угсаа, хэл, арьсны єнгє, нас, эрэгтэй, эмэгтэй, нийгмийн гарал байдал, хєрєнгє чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шvтлэг, vзэл бодол, боловсрол, улсын харьяалал болон бусад байдал, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг ємчийн хэлбэр, эрх хэмжээ, гишvvний байдал, улсын харьяаллаар нь ялгаварлахгvй эрх тэгш байх зарчимд vндэслэн явуулна.

12 дугаар зvйл. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах хэл

1. Арбитрт хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг монгол хэлээр явуулна.

2. Хэргийн оролцогчид нь монгол хэл мэдэхгvй бол хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг хэлмэрчээр дамжуулан тэдэнд танилцуулна. Хэргийн оролцогчдыг цугларсан баримттай хэлмэрчээр туслуулан танилцах боломжоор арбитр хангана.

З. Арбитр шаардлагатай бvх бичиг баримтыг монгол хэл дээр орчуулахыг талуудаас шаардах эрхтэй.

1З дугаар зvйл. Арбитрын хуралдаан явуулах хэлбэр, нууц хадгалах

1. Арбитрын хуралдааныг нээлттэй явуулна.

2. Хэргийн нотлох баримт нь тєр, байгууллага, хувь хvний болон талуудын худалдааны нууцтай холбогдолтой бол арбитр єєрийн санаачилгаар буюу талуудын хvсэлтээр хуралдааныг хаалттай явуулж болно. Энэ тохиолдолд шийдвэрийг ил сонсгоно.

З. Арбитрын хуралдааны vед илэрхий болсон тєр, байгууллага, хувь хvний нууцыг хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн болон хуралдаанд оролцогчид хадгалах vvрэгтэй.

14 дvгээр зvйл. Хэрэг хэлэлцэх хугацаа

1. Хууль тогтоомж, гэрээ, хэлэлцээрээр тусгай хугацаа тогтоогоогvй бол арбитрын хэргийг нэхэмжлэл хvлээн авснаас хойш 60 хоногийн дотор хянан хэлэлцэнэ.

2. Хэргийг хэлэлцэх хугацааг талуудын тохиролцсоноор буюу хvндэтгэн vзэх шалтгаантай бол хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн єєрийн санаачилгаар сунгаж болно.

15 дугаар зvйл. Хэрэг хэлэлцэх газар

1. Хэргийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хэлэлцэн шийдвэрлэнэ.

2. Талууд тохиролцон хvсэлт гаргавал єєр улсын нутаг дэвсгэрт хэргийг хэлэлцэхээр хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн шийдвэрлэж болно.

 

ХОЁРДУГААР БYЛЭГ

Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн, тvvний бvрэн эрх, хэргийн оролцогчид

16 дугаар зvйл. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн, тvvнийг томилох

1. Талууд нэг арбитрчаар шийдвэрлvvлэхээр тохиролцоогvй бол гурван арбитрчийн бvрэлдэхvvнтэйгээр хэргийг хянан шийдвэрлэнэ.

2. Хэргийг гурван арбитрч шийдвэрлэх бол тал тус бvр нэг арбитрч томилж, томилогдсон хоёр арбитрч хуралдаан даргалах гуравдахь арбитрчийг томилно.

З. Хэрэв аль нэг тал арбитраас мэдэгдэл авснаас хойш 14 хоногийн дотор арбитрчийг томилоогvй буюу томилогдсон хоёр арбитрч тогтоосон хугацаанд гуравдахь арбитрчийг томилоогvй бол тvvнийг арбитрын дарга томилно.

4. Хэргийг нэг арбитрчаар шийдвэрлvvлэхээр тохиролцсон боловч талууд тvvнийг томилж чадаагvй бол арбитрын дарга томилно.

17 дугаар зvйл. Арбитрчийг татгалзан гаргах vндэслэл

Дараахь vндэслэл байвал арбитрч хэрэг хэлэлцэхэд оролцож болохгvй:

1/ арбитрч нь тухайн хэргийн оролцогчийн тєрєл садан, эсхvл хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvнд хоорондоо тєрєл садан хvмvvс орсон байвал;

2/ нэхэмжлэгч, хариуцагчийн аль нэгний нь хувь нийлvvлэгч байх буюу бусад байдлаар тухайн хэрэгт хувийн сонирхолтой байвал;

З/ тухайн маргаан бvхий харилцаанд талуудын аль нэгний ємгєєлєгч, зєвлєгчєєр урьд оролцож байсан бол;

4/ хэргийг шударгаар шийдвэрлэж чадахгvй гэсэн vндэслэл бvхий бусад шалтгаан байвал.

18 дугаар зvйл. Арбитрчийг татгалзах

1. Энэ хуулийн 17 дугаар зvйлд заасан vндэслэл байна гэж vзвэл томилогдсон арбитрч энэ тухайгаа тvvнийг томилсон этгээдэд мэдэгдэж єєрєє татгалзан гарах vvрэгтэй. Дээрх vндэслэлээр аль ч арбитрчийг талууд хэрэг шийдвэрлvvлэхээс татгалзаж болно.

2. Арбитрчийг томилсны дараа илэрхий болсон vндэслэлээр арбитрч томилсон тал тvvнийг татгалзан гаргах эрхтэй. Арбитрын дарга энэ vндэслэлээр єєрийн томилсон арбитрчийг сольж болно.

З. Татгалзлыг хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvнд орж буй бусад арбитрчид шийдвэрлэнэ. Хэргийг нэг арбитрч шийдвэрлэх тохиолдолд тvvнийг татгалзсан,эсхvл хоёр буюу бvх арбитрчийн эсрэг татгалзал гарсан бол тvvнийг арбитрын дарга шийдвэрлэнэ. Харин арбитрч єєрєє татгалзсан бол энэ журам хамаарахгvй.

19 дvгээр зvйл. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvний бvрэн эрх

1. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад энэ хуулийн 55 дугаар зvйлд заасан асуудлаар тогтоол гаргах эрхтэй.

2. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн бvрэн эрхээ хэтрvvлэн тогтоол гаргасан гэж аль нэг тал vзвэл хэрэг хянан хэлэлцэх ажиллагааны аль ч vед гомдол гаргаж болно.

З. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн гомдлыг хянан vзэж, 7 хоногийн дотор хариу єгнє. Єгсєн хариуг аль нэг тал хvлээн зєвшєєрєєгvй бол арбитрын даргад гомдлоо гаргаж болно. Ийнхvv гомдол гаргасан явдал арбитраас хэрэг хянан хэлэлцэх ажиллагааг vргэлжлvvлэхэд саад болохгvй. Арбитрын дарга энэ гомдлыг хянаж, 7 хоногийн дотор хариу єгнє.

2О дугаар зvйл. Арбитрчийн бvрэн эрх дуусгавар болох

Хэргийг шийдвэрлэхээр томилогдсон арбитрч тодорхой шалтгааны улмаас vvргээ гvйцэтгэж чадахгvй болсон, эсхvл єєрєє татгалзсан буюу талууд тvvнийг татгалзан гаргасан тохиолдолд арбитрчийн тухайн хэргийг шийдвэрлэх бvрэн эрх дуусгавар болно.

21 дvгээр зvйл. Арбитрчийг солих

Энэ хуулийн 2О дугаар зvйлд зааснаар арбитрчийн бvрэн эрх дуусгавар болсон бол єєр арбитрчийг энэ хуульд заасан журмаар томилно.

22 дугаар зvйл. Хэргийн оролцогчдын бvрэлдэхvvн

Талууд, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн тєлєєлєгчийг хэргийн оролцогчид гэнэ.

2З дугаар зvйл. Талууд

1. Нэхэмжлэгч, хариуцагчийг талууд гэнэ.

2. Нэхэмжлэгч нь нэхэмжлэл гаргасан vндэслэл буюу нэхэмжлэлийг єєрчлєх, нэхэмжлэлийн шаардлагын хэмжээг ихэсгэх буюу багасгах, эсхvл нэхэмжлэлээс бvрмєсєн татгалзах, эвлэрэн хэлэлцэх эрхтэй.

З. Хариуцагч нь нэхэмжлэлийг зєвшєєрєн хvлээхээс татгалзах, сєрєг нэхэмжлэл гаргах, эвлэрэн хэлэлцэх эрхтэй.

24 дvгээр зvйл. Хэргийн оролцогчдын эрх, vvрэг

1. Оролцогчид хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцохдоо дараахь эрх эдэлнэ:

1/ хэрэг хянан хэлэлцэх ажиллагааны аль ч vед хэргийн материалтай танилцах;

2/ хуралдаан даргалагчийн зєвшєєрлєєр хуралдааны vед бусад оролцогчдод асуулт тавих;

З/ шинжээч томилох, vзлэг явуулах зэрэг ажиллагаа гvйцэтгэхийг арбитрт хvсэх, арбитрын хуралдааныг хуульд заасан vндэслэлээр хойшлуулах хvсэлт тавих;

4/ арбитрчид, шинжээч, хэлмэрчийг татгалзах.

2. Оролцогчид хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцохдоо дараахь vvрэг хvлээнэ:

1/ арбитрт гаргаж єгсєн нэхэмжлэл болон бусад бvх бичиг баримтын хуулбарыг нєгєє талд илгээх;

2/ арбитрын тавьсан шаардлагыг биелvvлэх;

3/ арбитрын хvчин тєгєлдєр шийдвэрийг биелvvлэх.

25 дугаар зvйл. Гуравдагч этгээд

1. Гэрээт харилцаанд оролцож байгаа гуравдагч этгээд нь єєрийн эрх, ашиг сонирхлыг хєндєгдєж байна гэж vзвэл маргаж байгаа зvйлийн талаар бие даасан шаардлага гаргаж, уг хэргийн хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд арбитрын шийдвэр гарахаас ємнє оролцож болно. Ийнхvv оролцсон этгээд нэхэмжлэгчийн бvрэн эрхийг эдэлнэ.

2. Бие даасан шаардлага гаргаагvй гуравдагч этгээд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд хариуцагчийн бvрэн эрхийг эдэлж оролцоно.

26 дугаар зvйл. Хэрэг хянан хэлэлцэх ажиллагааны эрхийг залгамжлан авах

1. Маргалдаж байгаа талуудын аль нэг нь уг хэрэгт оролцох боломжгvй болсон /иргэн нас барсан, хуулийн этгээд татан буугдсан, шаардлага, vvргээ бусдад шилжvvлсэн/ бол арбитр тэрхvv талыг тvvний эрх залгамжлан авбал зохих этгээдээр сольж болно. Энэ нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны аль ч шатанд хийгдэж болно.

2. Эрх залгамжлагч нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанаас гарсан этгээдийн гvйцэтгэвэл зохих vvргийг эрх залгамжилсан хэмжээгээр хариуцна.

27 дугаар зvйл. Хэрэг хянан хэлэлцэх ажиллагаанд талуудыг тєлєєлєх

1. Талууд нь єєрсдєє буюу тєлєєлєгчєєрєє дамжуулан хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцоно.

2. Тєлєєлєгчийн бvрэн эрхийг хуульд заасны дагуу бvрдvvлсэн итгэмжлэлээр тодорхойлно. Итгэмжлэлд талуудын хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд эдлэх эрхийн заримыг тєлєєлєгчид эдлvvлэхгvй байхаар зааж болно.

ГУРАВДУГААР БYЛЭГ

Нотлох баримт

28 дугаар зvйл. Нотлох баримт

1. Талуудаас єєрсдийн шаардлага, татгалзлаа vндэслэж байгаа, арбитр хэргийг хянан шийдвэрлэхэд ач холбогдол бvхий нєхцєл байдлыг нотлох баримт гэнэ.

2. Арбитрын хэрэгт нотлох баримт нь талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгч, гуравдагч этгээдийн тайлбар, гэрчийн мэдvvлэг, бичмэл / гэрээ, хэлэлцээр, протокол, тодорхойлолт, тєлбєрийн даалгавар, тооцооны баримт, хилээр нэвтрvvлэх барааны гаалийн мэдvvлэг, чанарын сертификат гэх мэт/ болон эд мєрийн баримт, шинжээчийн дvгнэлт, vзлэгийн тэмдэглэлээс бvрдэнэ.

29 дvгээр зvйл. Нотлох баримт гаргах, цуглуулах

1. Талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгч, гуравдагч этгээд нь єєрийн шаардлага, татгалзлын vндэс болж байгаа нєхцєл байдлыг єєрєє нотлох vvрэгтэй.

2. Талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгч, гуравдагч этгээд нь хуурамч нотлох баримт гаргах буюу хууль бус аргаар цуглуулахыг хориглоно. Ийм арга хэлбэрээр гаргасан нотлох баримт нь нотлох чанараа алдах бєгєєд арбитрын шийдвэрийн vндэслэл болохгvй.

З. Нотлох баримтыг арбитрын хуралдаан эхлэхийн ємнє болон хуралдааны vед гаргаж болно.

4. Арбитрын хуралдааны явцад шинэ нотлох баримт бvрдvvлэхийг талууд хvсвэл хуралдааныг хойшлуулж, тvvнийг гаргаж єгєхийг талуудаас шаардах буюу эсхvл арбитр энэ хуулийн 30, 33 дугаар зvйлд заасан ажиллагаа явуулж болно.

30 дугаар зvйл. Шинжээч, тvvний эрх, vvрэг, шинжээчийн дvгнэлт

1. Хэрэв талууд єєрєєр тохиролцоогvй бол хэргийг хянан шийдвэрлэхэд шинжлэх ухаан, тооцоо, тоо бvртгэл, соёл урлаг, техникийн зэрэг тусгай мэдлэг шаардагдах асуудлыг тодруулахын тулд арбитр хэргийн оролцогчийн хvсэлтээр буюу єєрийн санаачилгаар шинжээч томилно.

2. Шаардлагатай бол хэд хэдэн шинжээчийг нэгэн зэрэг томилж болох бєгєєд тэдгээр нь санал нэгтэй байвал нэг дvгнэлт гаргана. Харин аль нэг шинжээч нь бусад шинжээчийн дvгнэлттэй санал нийлэхгvй байвал дvгнэлтээ тусад нь гаргаж болно.

З. Хэрэгт холбогдолтой бvх тєрлийн баримт,мэдээлэл, бараа, бусад эд зvйлийг шинжээчид гаргаж єгєхийг арбитр талуудаас шаардаж болно.

4. Талууд хvссэн болон шаардлагатай тохиолдолд арбитрын дурдсанаар шинжээч хvрэлцэн ирэх, дvгнэлтээ тайлбарлах, тавьсан асуултад vнэн зєв хариулах vvрэгтэй.

5. Шинжээч нь шаардлагатай гэж vзвэл тухайн хэргийн материалтай танилцах, нэмэлт материал гаргаж єгєхийг арбитрт хvсэх эрхтэй.

6. Шинжээч дvгнэлтээ бичгээр гаргаж, гарын vсгээ зурна. Ямар шинжилгээ хийсэн, тvvний vндсэн дээр гарсан дvгнэлт, арбитраас тавьсан асуултад єгсєн vндэслэл бvхий хариултыг шинжээчийн дvгнэлтэд тодорхой бичнэ.

З1 дvгээр зvйл. Хэлмэрч

1. Хэргийн оролцогч нь монгол хэл мэдэхгvй, тvvгээр харилцаж чадахгvй бол хэлмэрчээ єєрєє сонгон авна.

2. Хэлмэрч нь тухайн этгээдийн нэхэмжлэл, хvсэлт, тайлбар, тvvнчлэн оролцогчдын тайлбар, хvсэлт, арбитрын хуралдааны болон хянан шийдвэрлэх бусад ажиллагаа, арбитрын шийдвэрийн агуулгыг тvvнд хэлмэрчилж єгєх, хэргийн материалтай танилцахад нь туслах vvрэгтэй.

З. Хэлмэрч нь арбитрын дурдсанаар хvрэлцэн ирэх, vнэн зєв хэлмэрчлэх vvрэгтэй.

З2 дугаар зvйл. Шинжээч, хэлмэрчийг татгалзах

1. Шинжээч дvгнэлтийг шударгаар гаргах, хэлмэрч vнэн зєв хэлмэрчлэх нь эргэлзээтэй гэж талууд vзвэл тэдгээрийг татгалзаж болно.

2. Шинжээч, хэлмэрчийг татгалзан гаргах асуудлыг хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн шийдвэрлэнэ.

33 дугаар зvйл. Yзлэг хийх

1. Арбитр хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ зарим байдлыг тодруулахын тулд бараа, эд зvйл, баримт бичигт vзлэг хийж болно.

2. Yзлэгийг хэргийн оролцогчдыг оролцуулан хийж, энэ хуулийн З4 дvгээр зvйлд заасны дагуу тэмдэглэл vйлдэнэ. Хэргийн оролцогчид ирээгvй явдал нь vзлэг хийхэд саад болохгvй.

З4 дvгээр зvйл. Тэмдэглэл

1. Арбитр хэрэг хянан шийдвэрлэх хуралдаан болон хуралдаанаас гадуур явагдсан бусад ажиллагааны явцын тухай дэлгэрэнгvй тэмдэглэл хєтєлнє. Тэмдэглэлийг хуралдааны нарийн бичгийн дарга хєтєлнє.

2. Тэмдэглэлд хуралдаан болон ажиллагааг хэн, хэзээ, хаана явуулсан, тvvний эхэлсэн, дууссан цаг, тvvнд оролцогчдын овог нэр, хаяг, тvvнчлэн vйл ажиллагааны дэс дараалал, явц, илэрсэн нєхцєл байдлыг бичнэ.

З. Хэргийн оролцогчид хуралдааны тэмдэглэлтэй танилцаж, тvvнд засвар оруулахаар хvсэлт гаргаж болно. Тvvнд хуралдаан даргалагч болон хуралдааны нарийн бичгийн дарга гарын vсэг зурна.

4. Арбитрын бусад ажиллагааны тэмдэглэлд оролцсон, байлцсан бvх хvн гарын vсэг зурна.

 

ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ

Арбитрын зардал

З5 дугаар зvйл. Арбитрын зардал

1. Арбитрын зардал нь vндсэн болон нэмэлт зардлаас бvрдэнэ.

2. Арбитрчдын урамшуулал болон арбитрын vйлчилгээнд зориулан нэхэмжлэлийн vнийн дvнгийн тодорхой хувь хэмжээгээр талуудаас тєлж буй зардлыг vндсэн зардал гэнэ.

З. Yндсэн зардлын хэмжээг арбитрын даргын санал болгосноор Сангийн сайд тогтооно.

4. Арбитрт хэрэг хянан шийдвэрлэх тодорхой ажиллагааны явцад гарсан дараахь зардлыг нэмэлт зардал гэнэ:

1/ шинжээчийн тээвэр, байр, хоолны зардал, арбитрын шийдвэрээр гvйцэтгэсэн ажил нь vvрэгт ажилд нь хамаарахгvй бол ажлын хєлс;

2/ vзлэг хийхэд гарсан зардал;

З/ арбитрын байнгын байрлах газраас єєр газарт арбитрын хуралдаан хийсэнтэй холбогдсон зардал.

З6 дугаар зvйл. Арбитрын vндсэн зардлыг хуваарилах

1. Арбитрын vндсэн зардлыг нэхэмжлэл бvрэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгvй болгосон нєхцєлд нэхэмжлэгчээр тєлvvлнэ.

2. Нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангасан бол арбитрын vндсэн зардлыг хангасан буюу хэрэгсэхгvй болгосон нэхэмжлэлийн vнийн дvнд дvйцvvлэн нэхэмжлэгч, хариуцагчид хуваарилан хариуцуулна.

З7 дугаар зvйл. Арбитрын нэмэлт зардлыг нєхєн тєлvvлэх

1. Арбитрын нэмэлт зардлыг дараахь журмаар тооцож буруутай талаас нєхєн тєлvvлнэ:

1/ шинжээчид олгох тээвэр, байрны зардлыг зохих баримтыг vндэслэн, хоолны зардлыг тус улсын хууль тогтоомжийн дагуу, ажлын хєлсийг дундаж vнэлгээгээр;

2/ энэ хуулийн З5 дугаар зvйлийн 4 дэх хэсгийн 2,З-т заасан зардлыг гvйцэтгэлийн баримтаар.

2. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан асуудлыг хэрэг хэрэгсэхгvй болгосон тогтоолд буюу хэрэг шийдвэрлэсэн шийдвэрт заана.

З8 дугаар зvйл. Арбитрын vндсэн зардлын зарим хэсгийг буцаан олгох

1. Арбитрын хуралдааныг хийхээс ємнє талууд эвлэрэн хэлэлцсэн, нэхэмжлэгч нэхэмжлэлээ буцаан авсан, хариуцагч нэхэмжлэлийн шаардлагыг биелvvлснээр хэргийг хэрэгсэхгvй болгосон, эсхvл хэргийг нэг арбитрч шийдвэрлэсэн бол гарсан зардлыг харгалзан vндсэн зардлын зарим хэсгийг буцаан олгоно.

2. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан асуудлыг хэрэг хэрэгсэхгvй болгосон тухай тогтоолд буюу хэрэг шийдвэрлэсэн шийдвэрт заана.

 

ТАВДУГААР БYЛЭГ

Арбитрын хуралдаанаар хэргийг хянан хэлэлцэх

З9 дvгээр зvйл. Хэрэг хянан хэлэлцэх журам

1. Талууд тохиролцож арбирт хэрэг хянан хэлэлцэх журмыг тогтоож болно.

2. Талууд хэрэг хянан хэлэлцэх журам тогтоох талаар тохиролцоогvй бол арбитр энэ хуулийн дагуу хэргийг хянан хэлэлцэнэ.

4О дvгээр зvйл. Арбитрын хуралдааныг нээх

Арбитрын хуралдаан даргалагч хуралдааныг нээж, ямар хэрэг хэлэлцэх, талууд, тэдгээрийн маргааны агуулгын талаар мэдэгдэнэ.

41 дvгээр зvйл. Хуралдааны ирц, оролцогчдын эрхийг шалгах

1. Арбитрын хуралдааны ирцийг хуралдааны нарийн бичгийн дарга бvртгэж мэдээлнэ.

2. Хуралдаан даргалагч оролцогчидтой нэгбvрчлэн танилцаж, албан тушаалтан буюу тєлєєлєгчийн бvрэн эрх, итгэмжлэлийг шалгана.

42 дугаар зvйл. Талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгч арбитрын хуралдаанд ирээгvйгээс гарах холбогдол

1. Талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгч хvндэтгэн vзэх шалтгаанаар ирээгvй бол арбитрын хуралдааныг хойшлуулна. Хэрэв тэдгээр нь хvндэтгэн vзэх шалтгаангvйгээр ирээгvй бол цугларсан материалыг vндэслэн хэргийг хянан хэлэлцэж шийдвэрлэнэ.

2. Бусад оролцогч ирээгvй тохиолдолд хэргийг хянан хэлэлцэх эсэхийг хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн шийдвэрлэнэ.

4З дугаар зvйл. Хэргийн оролцогчдын эрх, vvргийг тайлбарлаж єгєх

Хуралдаан даргалагч хэргийн оролцогчдод тэдний эрх, vvргийг тайлбарлаж єгнє.

44 дvгээр зvйл. Хэргийн оролцогчдоос гаргасан хvсэлтийг шийдвэрлэх

Шинэ нотлох баримт бvрдvvлэх, хэрэг хэлэлцэхтэй холбогдсон бусад асуудлын талаар талууд, тэдгээрийн тєлєєлєгчдєєс гаргасан хvсэлтийг бусад оролцогчдын саналыг сонсмогц хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн даруй шийдвэрлэж мэдэгдэнэ.

45 дугаар зvйл. Хэргийг шилжvvлэх

Нэхэмжлэлийг харьяаллын дагуу нэгэнт хvлээн авсан бол арбитр уг хэргийг хянан шийдвэрлэж дуусгах ёстой боловч талуудын тохиролцсоноор єєр улсын арбитрт шийдвэрлvvлэх хvсэлт гаргавал арбитрын хуралдаанаас ємнє тухайн хэргийг шилжvvлж болно.

46 дугаар зvйл. Хэргийг хэлэлцэж эхлэх

1. Хэрэг хэлэлцэх ажиллагаа нь илтгэгч хэргийн талаар илтгэснээр эхэлнэ.

2. Нэхэмжлэгч нэхэмжлэлээ дэмжиж байгаа эсэх, хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн шаардлагыг зєвшєєрч байгаа эсэх, талууд эвлэрэн хэлэлцэх хvсэлтэй байгаа эсэхийг хуралдаан даргалагч асууна.

47 дугаар зvйл. Хэргийг хэрэгсэхгvй болгох

1. Арбитр дараахь тохиолдолд хэргийг хэргэсэхгvй болгоно:

1/ нэхэмжлэгч єєрийн шаардлагаас татгалзсаныг хариуцагч эсэргvvцээгvй бєгєєд тvvний хууль ёсны ашиг сонирхол зєрчигдєхгvй гэж хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн vзсэн;

2/ талууд эвлэрсэн, хариуцагч нэхэмжлэгчийн шаардлагыг зєвшєєрєн хvлээсэн;

З/ талуудын аль нэг нь болох иргэн нас барсан, хуулийн этгээд татан буугдсан бєгєєд тэдгээрийн эрх залгамжлагч байхгvй;

4/ хєєн хэлэлцэх хугацаа дууссан.

2. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсгийн 2-т заасан асуудлаар гаргасан тогтоолыг арбитрын шийдвэрийн нэгэн адил журмаар биелvvлнэ.

48 дугаар зvйл. Нотлох баримтыг шинжлэх

1. Хуралдаан дээр гэрч, шинжээчийн тайлбарыг сонсож, хэрэгт авагдсан бичмэл болон эд мєрийн баримтыг нэгбvрчлэн шинжлэн судална.

2. Хэргийн оролцогчид нь хуралдаан даргалагчийн зєвшєєрлєєр гэрч, шинжээчид асуулт тавьж болно.

З. Нотлох баримтыг шинжлэн судалсны дараа хуралдаан даргалагч нь нэмж тодруулах зvйл байгаа эсэхийг хэргийн оролцогчдоос асууна.

49 дvгээр зvйл. Хэргийн оролцогчид харилцан асуулт тавьж тайлбар авах

1. Нэхэмжлэгч, тvvний талд оролцож байгаа гуравдагч этгээд, тэдгээрийн тєлєєлєгч нь шаардлага, тvvний vндэслэлээ гаргаж нотлох бєгєєд хариуцагч, тvvний талд оролцож байгаа гуравдагч этгээд, тэдгээрийн тєлєєлєгч татгалзал, тvvнийг vндэслэж байгаа нотлох баримтаа гаргаж, харилцан асуулт тавьж, тайлбар авч болно.

2. Ийнхvv харилцан асуулт тавьж, тайлбар авч байх vед хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн хэдийд нь ч асуулт тавьж тодруулж болно.

5О дугаар зvйл. Шийдвэр сонсгох, хуралдаан хаах

Хэргийн талаар авагдсан нотлох баримтыг бvх талаас нь шинжлэн судалж, хэргийн оролцогчдын шаардлага, тайлбарыг сонссоны дараа хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн тусгайлан зєвлєлдєж шийдвэр гарган, тvvний агуулгыг сонсгож, хуралдаан хаасныг мэдэгдэнэ.

 

ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ

Арбитрын шийдвэр, тvvнийг гаргах, биелvvлэх

51 дvгээр зvйл. Арбитрын шийдвэр гаргах

1. Арбитраас хэрэг хянан хэлэлцээд шийдвэр гаргана.

2. Арбитрын шийдвэр эцсийн бєгєєд заавал биелэгдэх хvчинтэй байна.

З. Арбитрын шийдвэр нь хэрэгт байгаа болон хуралдаан дээр хэлэлцэгдсэн нотлох баримтын vндсэн дээр гарсан, хууль ёсны vндэслэл бvхий байна.

4. Хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн арбитрын шийдвэрийг олонхийн саналаар бичгээр гаргаж, гарын vсгээ зурна.

52 дугаар зvйл. Арбитрын шийдвэрийн агуулга

1. Арбитрын шийдвэрт дараахь зvйлийг заана:

1/ арбитрын нэр, шийдвэр гаргасан газар, хугацаа

2/ шийдвэр гаргасан vндэслэл;

З/ нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрхсэн тухай;

4/ талуудын хариуцах арбитрын зардлын хэмжээ.

2. Арбитр хэргийг хянан хэлэлцээд дараахь шийдвэрийн аль нэгийг гаргана:

1/ нэхэмжлэлийн шаардлагыг бvрэн хангах;

2/ нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, vлдсэнийг хэрэгсэхгvй болгох;

З/ нэхэмжлэлийг бvхэлд нь хэрэгсэхгvй болгох.

5З дугаар зvйл. Нэмэлт шийдвэр гаргах

1. Шийдвэр гарсан єдрєєс хойш 6О хоногийн дотор арбитр єєрийн санаачилгаар буюу талуудын хvсэлтээр дараахь тохиолдолд нэмэлт шийдвэр гаргаж болно:

1/ нэхэмжлэлийн ямар нэг шаардлагын талаар шийдвэр гаргалгvй орхигдуулсан;

2/ нэхэмжлэгчийн шаардаж авах мєнгє, эд хєрєнгийн хэмжээ буюу хариуцагч нь ямар ажиллагаа гvйцэтгэхийг заагаагvй;

З/ арбитрын зардлыг нєхєн тєлvvлэх асуудлыг шийдвэрлvvлээгvй;

4/ шийдвэрийг тайлбарлах болон тооцооны алдааг залруулах шаардлагатай;

5/ хэргийн оролцогчид эрхийн чадамжгvй болох нь илэрсэн;

6/ энэ хуульд заасан харьяаллын бус маргаан шийдвэрлэсэн.

2. Арбитрын шийдвэрийг хvлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан асуудлаар нэмэлт шийдвэр гаргахыг аль ч тал арбитрт хvсэж болно. Арбитрт хvсэлт гаргасан тал энэ тухайгаа нєгєє талд мэдэгдэх vvрэгтэй.

З. Арбитр шийдвэр гаргаснаас хойш 30 хоногийн дотор єєрийн санаачилгаар, эсхvл талуудын тавьсан хvсэлт vндэслэлтэй гэж vзвэл энэ зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1-4-т заасан vндэслэлээр шийдвэрээ залруулах, єєрчлєх, тайлбарлах байдлаар, 5,6-д заасан vндэслэлээр шийдвэрээ хvчингvй болгох байдлаар нэмэлт шийдвэр гаргана. Шийдвэрээ залруулах, єєрчлєх, тайлбарлах байдлаар гаргасан нэмэлт шийдвэр нь урьдах шийдвэрийн нэгэн адил хvчинтэй бєгєєд тvvний бvрэлдэхvvн хэсэг нь болно. Урьдах шийдвэрээ хvчингvй болгосон бол нэмэлт шийдвэр хvчинтэй байна.

4. Арбитр шаардлагатай бол нэмэлт шийдвэр гаргах хугацааг сунгаж болно.

54 дvгээр зvйл. Арбитрын шийдвэр хvчин тєгєлдєр болох

1. Арбитрын шийдвэр нь гарсан єдрєєс хvчин тєгєлдєр болно.

2. Арбитрын шийдвэр хvчин тєгєлдєр болсны дараа хэргийн оролцогчид буюу тэдгээрийн эрх залгамжлагчид арбитраар нэгэнт шийдвэрлэсэн нэхэмжлэлийн шаардлагын vндэслэлээр арбитрт болон шvvхэд дахин нэхэмжлэл гаргахгvй.

55 дугаар зvйл. Арбитрын тогтоол, тvvнийг гаргах

Энэ хуулийн 9 дvгээр зvйлийн 1 дэх хэсэг, 1О дугаар зvйл, 1З дугаар зvйлийн 2, 14 дvгээр зvйлийн 2, 15 дугаар зvйлийн 2, 16 дугаар зvйлийн З, 4, 18 дугаар зvйлийн 2, З дахь хэсэг, 25 дугаар зvйл, 26 дугаар зvйлийн 1, 29 дvгээр зvйлийн 4, 30 дугаар зvйлийн 1, З2 дугаар зvйлийн 2, 33 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэг, 42, 45, 47 дугаар зvйлд заасан тохиолдолд арбитрын тогтоол гаргана. Арбитрын тогтоолыг хэрэг шийдвэрлэх бvрэлдэхvvн, тэдгээр нь томилогдоогvй бол арбитрын дарга бичгээр гаргана.

56 дугаар зvйл. Арбитрын шийдвэрийг биелvvлэх

1. Талууд арбитрын шийдвэрийг заавал биелvvлэх vvрэгтэй.

2. Талууд шийдвэрийг биелvvлээгvй бол шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэлийн журмаар гvйцэтгvvлэхээр Шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэлийн албанд хvсэлт гаргана. Уг хvсэлтэд арбитрын шийдвэр болон арбитрын тухай гэрээ, хэлэлцээрийн эх буюу тvvний зохих ёсоор гэрчилсэн хуулбарыг хавсаргана.

З. Арбитрын шийдвэрийг Монгол Улсын Иргэний хэрэг шvvхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн арванзургадугаар бvлэгт заасны дагуу шvvхийн шийдвэр гvйцэтгэлийн журмаар биелvvлнэ.

4. Арбитрын шийдвэрийг гадаад улсад биелvvлэх тухай асуудлыг олон улсын гэрээ, конвенцид зааснаар зохицуулна.

 

ДОЛДУГААР БYЛЭГ

Хууль хvчин тєгєлдєр болох

57 дугаар зvйл. Хууль хvчин тєгєлдєр болох

1. Энэ хуулийг 1995 оны 12 дугаар сарын 15-ны єдрєєс эхлэн дагаж мєрдєнє.

2. Энэ хууль хvчин тєгєлдєр болсон єдєр ажиллагаанд байгаа хэргийг хянан шийдвэрлэхэд энэ хуулийг буцааж хэрэглэхгvй.

МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДАРГА Н. БАГАБАНДИ



,