Энэ хуулийн зорилт нь иргэний харьяалал хийгээд Монгол Улсын харьяат болох, иргэний харьяаллыг сэргээн тогтоох, харьяатаас гарахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

1. Харьяатын тухай хууль тогтоомж нь Yндсэн хууль, энэ хууль болон тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ.

1. Дор дурьдсан хvн Монгол Улсын харьяат байна.

1/ энэ хууль хvчин тєгєлдєр болсон єдєр Монгол Улсын харьяат байгаа;

2/ 1921 оны долдугаар сарын 11-ний єдєр болон тvvнээс хойш Монгол Улсын харьяат байсан бєгєєд Монгол Улсын харьяатаас гараагvй хvмvvс;

2. Монгол Улсын харьяат гадаад улсад оршин суух нь иргэний харьяаллаа алдах vндэслэл болохгvй.

З. Гэрлэгсдийн аль нэг нь Монгол Улсын харьяат болох буюу харьяатаас гарах нь эхнэр буюу нєхрийн харьяатыг єєрчлєхєд хvргэхгvй.

4. Монгол Улсын харьяат хаана оршин сууж байгаагаас vл хамааран тєрийн ивээлд байж, зєрчигдсєн хууль ёсны эрх, ашиг сонирхлоо хуулийн дагуу хамгаалуулна.

5. Монгол Улсын иргэнийг харьяатаас хасах, эх орноосоо хєєх, єєр улсад шилжvvлэн єгєхийг хориглоно.

1. Монгол Улсын харьяат нэгэн зэрэг гадаад улсын харьяат байхыг хvлээн зєвшєєрєхгvй.

2. Гадаад улсын харьяат нь Монгол Улсын харьяат болохыг хvсвэл тухайн улсынхаа харьяатаас гарсан байх шаардлагатай. Хэрэв тухайн гадаад улсын хууль тогтоомжид єєр улсын харьяат болсноор иргэний харьяаллаа алдахаар зохицуулагдсан бол тухайн улсынхаа харьяатаас гарсан байхыг шаардахгvй бєгєєд энэ тухай холбогдох байгууллагын тодорхойлолт авсан байвал зохино

1. Монгол Улсын иргэний харьяаллыг гэрчлэх баримт бичиг нь Монгол Улсын иргэний vнэмлэх,тvvнийг авах хvртэл хугацаанд тєрсний гэрчилгээ байна.

2. Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр гадаадын иргэн, харьяалалгvй эцэг эхээс тєрсєн хvvхдэд олгосон тєрсний гэрчилгээг зєвхєн тvvний тєрснийг нотлох баримт бичиг гэж vзнэ.

Дор дурьдсан vндэслэлээр Монгол Улсын харьяат болно:

4/ Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан vндэслэлээр.

1. Эцэг эх нь хоёулаа Монгол Улсын харьяат байсан vед тєрсєн хvvхэд Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт буюу тvvний гадна тєрснєєс хамаарахгvй Монгол Улсын харьяат байна.

2. Эцэг, эхийн аль нэг нь Монгол Улсын харьяат, нєгєє нь гадаад улсын харьяат бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр тєрсєн тэдний хvvхэд Монгол Улсын харьяат байна. Хэрэв хvvхэд гадаад улсын нутаг дэвсгэр дээр тєрсєн бол хvvхдийн иргэний харьяаллыг эцэг, эхийн харилцан бичгээр тохиролцсоны vндсэн дээр шийдвэрлэнэ.

З. Эцэг, эхийн аль нэг нь Монгол Улсын харьяат, нєгєє нь харьяалалгvй хvн байхад тэдний дундаас тєрсєн хvvхэд хаана тєрснєєс хамаарахгvйгээр Монгол Улсын харьяат байна.

4. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт байгаа бєгєєд эцэг, эх нь хоёулаа тогтоогдоогvй хvvхэд Монгол Улсын харьяат байна.

5. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт байнга оршин суугаа харьяалалгvй эцэг, эх хоёрын дундаас Монгол Улсад тєрсєн хvvхэд 16 нас хvрсний дараа єєрєє хvсвэл Монгол Улсын харьяат болж болно.

/Энэ хэсгийг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар єєрчлєн найруулсан/

6. Харьяалалгvй хvний vрчлэн авсан Монгол Улсын харьяат 16 нас хvрээгvй хvvхэд Монгол Улсын харьяат хэвээр байна.

Гадаадын иргэн буюу харьяалалгvй хvн хууль тогтоомжид заасны дагуу Монгол Улсын харьяат болж болно.

1. Монгол Улсын харьяат болохын тулд дараахь нєхцєлийг хангасан байна:

1/ амьжиргааны зохих чадвар, эх vvсвэртэй байх;

2/ Монголын ард тvмний ёс заншил, тєрийн албан ёсны хэл, Монгол Улсын Yндсэн хуулийн талаар зохих мэдлэг эзэмшсэн ба иргэний харьяатын асуудлаар єргєдєл гаргасан єдрєєс ємнє Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр таваас доошгvй жил байнга оршин суусан байх;

/Энэ заалтад 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмэлт орсон ба мєн єдрийн хуулиар єєрчлєлт орсон/

З/ Монгол Улсын харьяатын асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас энэ хэсгийн 1,2-т заасан хvрээнд тєрийн бодлогыг vндэслэн тогтоосон бусад тодорхой шалгуурыг хангасан байх.

4/ энэ хэсгийн 2-т заасан хугацаанд гэмт хэрэг санаатайгаар vйлдээгvй байх

/Энэ заалтыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

5/ Монгол Улсын иргэн болсноор тус иргэний гадаад улстай тогтоосон харилцаа нь Монгол Улсын нэр хvнд, ашиг сонирхолд хохирол учруулахгvй байх

/Энэ заалтыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

2. Энэ зvйлийн 1дэх хэсэгт заасан нєхцєл нь насанд хvрээгvй хvн энэ хуулийн 14 дvгээр зvйлд заасан vндэслэлээр иргэний харьяаллыг сэргээн тогтоолгож байгаа хvнийг Монгол Улсын харьяат болгох асуудлыг шийдвэрлэхэд хамаарахгvй.

3. Монгол Улсын тєлєє гарамгай гавьяа байгуулсан, эсхvл Монгол Улсад онц шаардлагатай мэргэжил, мэргэшил эзэмшсэн, шинжлэх ухааны аль нэг салбарт онцгой амжилт гаргасан буюу гаргах боломжтой гадаадын иргэнийг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч энэ зvйлийн 1 дэх хэсгийн 1, 2-т заасан нєхцєлийг vл харгалзан Монгол Улсын харьяат болгож болно.

/Энэ хэсгийг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

4. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан шалгуурыг тогтоох журмыг Засгийн газар тогтооно.

/Энэ хэсгийг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

/Энэ зvйлийн гарчигт 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмэлт орсон/

1. Дор дурьдсан vндэслэлээр гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнийг Монгол Улсын харьяат болгохоос татгалзана:

1/ олон улсын эрх зvйн хэм хэмжээнд заасан хvн тєрєлхтний эсрэг гэмт хэрэг vйлдсэн нь тогтоогдсон;

2/ Монгол Улсын vндэсний аюулгvй байдал, язгуур эрх ашгийн эсрэг vйл ажиллагаа явуулж байсан буюу явуулж байгаа бол;

3/ олон улсын алан хядах байгууллагын гишvvн гэж зарлагдсан хvн;

4/ шvvхээр онц аюултай гэмт хэрэгтэн гэж тогтоогдсон;

5/ Энэ заалтыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар хассан/

5/ Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс урьд нь албадан гаргагдсан бол.

/Энэ заалтын дугаарыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар 6 байсныг 5 болгон єєрчилсєн/

6/ Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс албадан гаргагдсанаас хойш 1О жил єнгєрєєгvй бол.

/Энэ заалтын дугаарыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар 7 байсныг 6 болгон єєрчилсєн/

7/ Монгол vндэсний ёс заншил, хуульд харш шашны урсгалыг сурталчилсан бол.

/Энэ заалтыг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

2. Монгол Улсын харьяат болох хvсэлт гаргагчийн єргєдлийг дор дурдсан vндэслэлээр хvлээн авахаас тvдгэлзvvлнэ. Yvнд:

1/ энэ хуулийн 9 дvгээр зvйлд заасан нєхцєлийг хангаагvй;

2/ энэ хуулийн 22 дугаар зvйлд заасан журмыг хангаагvй;

/Энэ хэсгийг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

3. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан vндэслэл нь зохих журмын дагуу нотлогдсон бол Монгол Улсын харьяат болгохоос татгалзах тухай саналаа Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба Монгол Улсын Ерєнхий сайдад танилцуулснаар Ерєнхийлєгчид уламжилна.

4. Энэ зvйлийн 2 дахь хэсэгт заасан vндэслэл зохих журмын дагуу нотлогдвол Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvний Монгол Улсын харьяат болох хvсэлтийг хvлээн авахаас тvдгэлзvvлж байгаа тухай албан ёсоор мэдэгдэнэ.

/Энэ хэсгийг 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/

Энэ хуулиар тогтоосон журмын дагуу Монгол Улсын харьяат єєрийн хvсэлтийн дагуу Монгол Улсын харьяатаас гарч болно.

Дор дурьдсан vндэслэлээр Монгол Улсын харьяатаас гаргахыг татгалзаж болно:

1/ харьяатаас гарах тухай хvсэлт гаргасан хvн Монгол Улсын ємнє хvлээсэн буюу иргэн, байгууллагын ашиг сонирхолтой холбогдсон эд хєрєнгийн vvргээ биелvvлээгvй;

2/ харьяатаас гарах тухай хvсэлт гаргасан хvн гэмт хэрэг vйлдсэний улмаас сэжигтэн, яллагдагчаар татагдсан буюу шvvхийн хvчин тєгєлдєр шийдвэрээр ял эдэлж байгаа;

3/ харьяатаас гарах нь Монгол Улсын vндэсний болон нийгмийн аюулгvй байдалд хохирол учруулахаар бол.

1. Гадаадын иргэн эхнэр, нєхрийн vрчлэн авсан Монгол Улсын харьяат 16 нас хvрээгvй хvvхэд Монгол Улсын харьяат хэвээр байна.

2. Хэрэв гадаадын иргэн, эхнэр,нєхєр нь Монгол Улсын харьяат хvvхэд vрчлэн авах vед тvvний иргэний харьяаллыг єєрчлєх хvсэлт гаргавал vрчлvvлж буй эцэг эхийн саналыг харгалзан тухайн хvvхдийн иргэний харьяаллыг шийдвэрлэж болно.

З. Гадаадын иргэн эхнэр, нєхрийн vрчлэн авсан Монгол Улсын харьяат 16 насанд хvрсэн хvvхдийг тэдний хvсэлтээр Монгол Улсын харьяатаас гарахыг зєвшєєрч болно.

1. Дор дурьдсан тохиолдолд Монгол Улсын иргэний харьяаллыг сэргээн тогтооно:

1/ vрчлэгдсэнтэй холбогдож Монгол Улсын иргэн энэ хуулийн 1З дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэгт заасан vндэслэлээр иргэний харьяаллаа алдсан;

2/ эцэг, эхийн нь харьяат єєрчлєгдсєнтэй холбогдож Монгол Улсын иргэн иргэний харьяаллаа алдсан бол 18 нас хvрснээс хойш таван жилийн дотор;

3/ 1921 оны долдугаар сарын 11-ний єдєр болон тvvнээс хойш Монгол Улсын харьяат байсан бєгєєд аль нэг гадаад улсын харьяат болсон хvмvvс.

2. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт дурдсан тохиолдолд иргэний харьяаллаа сэргээлгэхийг хvссэн хvн єргєдлєє Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх албанд гаргана.

4. Хэрэв гадаад улсын харьяат болох зорилгоор Монгол Улсын харьяатаас гарсан этгээд гадаад улсын харьяат болж чадаагvй бол єєрийн нь хvсэлтээр Монгол Улсын иргэний харьяаллыг сэргээн тогтооно.

1. Дор дурьдсан vндэслэлээр Монгол Улсын иргэний харьяаллыг алдана:

1/ энэ хуулийн 1З дугаар зvйлийн 2 дахь хэсэгт заасан vндэслэлээр;

3/ єєрийн талаар хуурамч баримт бичиг, худал мэдээлэл бvрдvvлж Монгол Улсын харьяат болсон нь тогтоогдсоноор;

4/ Монгол Улсын олон улсын гэрээнд болон энэ хуульд заасан бусад vндэслэлээр;

2. Энэ зvйлийн 1 дэх хэсгийн З-т заасан vндэслэлээр Монгол Улсын иргэний харьяаллыг алдах тохиолдолд Монгол Улсын Ерєнхийлєгч тvvнийг Монгол Улсын харьяат болгосон шийдвэрээ хvчингvй болгоно.

1. Эцэг, эх нь хоёулаа Монгол Улсын харьяат болоход тэдний 16 нас хvрээгvй хvvхэд нь Монгол Улсын харьяат болно.

2. Эцэг, эхийн аль нэг нь Монгол Улсын харьяат болох тохиолдолд эцэг, эхийн хvсэлтээр тэдний 16 нас хvрээгvй хvvхэд Монгол Улсын харьяат болж болно. Энэ тохиолдолд эцэг, эхийн бичгээр гаргасан vндэслэл бvхий тохиролцоо байна.

Эцэг, эх нь хоёулаа буюу аль нэг нь Монгол Улсын харьяатаас гарах тохиолдолд эцэг,эхийн харилцан бичгээр тохиролцсоны vндсэн дээр гаргасан тэдний хvсэлтээр 16 нас хvрээгvй хvvхдийг нь Монгол Улсын харьяатаас гаргахыг зєвшєєрч болно.

16-18 хvртэл насны хvvхдийн иргэний харьяаллыг єєрчлєх тохиолдолд тvvний бичгээр гаргасан зєвшєєрлийг авсан байна.

Монгол Улсын Ерєнхийлєгч бvрэн эрхийнхээ хvрээнд дор дурьдсан асуудлаар шийдвэр гаргана:

1/ гадаадын иргэн, харьяалалгvй хvнийг Монгол Улсын харьяат болгох;

1. Монгол Улсын иргэний харьяалалтай холбогдсон асуудлаар Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба нь Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр болон гадаад улсад оршин суугаа хvний хvсэлтийг хvлээн авч, шийдвэрлvvлэхээр холбогдох бусад бичиг баримт, саналын хамт Монгол Улсын Ерєнхий сайдад танилцуулснаар Ерєнхийлєгчид єргєн барина.

2. Монгол Улсын иргэний харьяаллын асуудлаар гарсан шийдвэрийн дагуу Монгол Улсын харьяат болсон, харьяатаас гарсан, иргэний харьяаллаа сэргээн тогтоолгосон, иргэний харьяаллаа алдсан хvний нэгдсэн бvртгэлийг Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба хєтєлнє.

З. Монгол Улсын иргэний харьяаллын асуудлаар гаргасан єргєдлийг шийдвэрлэхэд тус улсын тагнуулын болон цагдаагийн тєв байгууллага болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн Засаг дарга, орон нутгийн цагдаагийн байгууллага, Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат тєлєєлєгчийн буюу консулын газар энэ хуульд заасан журам, тус тусын чиг vvргийн дагуу оролцоно.

4. Тагнуулын тєв байгууллага иргэний харьяаллын асуудлаар хvсэлт гаргасан хvний талаар Монгол Улсын vндэсний аюулгvй байдлын vvднээс дvгнэлт хийж, асуудлыг хэрхэн шийдвэрлvvлэхээр тодорхой санал гаргана.

5. Цагдаагийн тєв байгууллага нь холбогдох албадаараа дамжуулан иргэний харьяаллын асуудлаар хvсэлт гаргасан хvний иргэний бvртгэлийн талаар лавлагаа єгєх, бvртгэлд нэмэлт, єєрчлєлт оруулах, тvvнчлэн бусад асуудлаар санал дvгнэлт єгєх ажиллагаа тус тус явуулна.

6. Засаг захиргаа, нутаг, дэвсгэрийн нэгжийн Засаг дарга, орон нутгийн цагдаагийн байгууллага нь Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа иргэний харьяаллын асуудлаар хvсэлт гаргасан хvний, Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат тєлєєлєгчийн буюу консулын газар нь гадаад улсын нутаг дэвсгэр

дээр байнга оршин суугаа мєн асуудлаар хvсэлт гаргасан хvний хувийн байдлыг тодорхойлж дvгнэлт гаргана.

1. Монгол Улсын иргэний харьяаллын асуудлаархи хvсэлтийг Монгол Улсын Ерєнхийлєгчийн нэр дээр гаргана.

2. Монгол Улсын харьяат болох, харьяатаа сэргээн тогтоолгох,харьяатаас гарах тухай хvсэлт гаргагч энэ хуулийн 22 дугаар зvйлийн 6 дахь хэсэгт заасан журмаар тогтоосон жагсаалтын дагуу зохих бичиг баримтыг бvрдvvлнэ.

З. Хэрэв єргєдєл гаргагч гэр бvлийн бусад гишvvний хамт Монгол Улсын харьяат болох, харьяатаас гарахыг хvсвэл єргєдлєє хамтран гаргаж болно.

4. Иргэнийхээ харьяаллыг єєрчилж буй эцэг буюу эх єргєдєлдєє 16 насанд хvрээгvй хvvхдийнхээ иргэний харьяаллыг єєрчлєх эсэх талаар бичсэн байна.

5. 16-18 нас хvрээгvй хvvхдийн Монгол Улсын иргэний харьяаллын асуудлаархи хvсэлтийг єєрийн нь зєвшєєрч гарын vсэг зурсны дагуу эцэг, эх, эсхvл тvvний асран хамгаалагч буюу харгалзан дэмжигч нь гаргана.

1. Монгол Улсын харьяат болох, харьяатаас гарах тухай хvсэлтийг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, хэрэв Монгол Улсын иргэн гадаад улсад оршин суугаа бол Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат тєлєєлєгчдийн буюу консулын газар,Монгол Улсын Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх албаар дамжуулан Ерєнхийлєгчид уламжилна.

2. Хvсэлтийг хvлээн авсан аймаг,нийслэлийн Засаг дарга уг хvний талаар тодорхойлолт, дvгнэлтийг сум,дvvрэг,баг, хорооны Засаг даргаас гаргуулан авна.

З. Хvсэлтийг хvлээн авсан аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат тєлєєлєгчийн буюу консулын газар холбогдох бусад баримт бичгийн бvрдлийг шалган хэрвээ уг баримт бичиг нь гадаад хэл дээр vйлдэгдсэн бол тvvний албан ёсоор баталгаажуулсан орчуулга тодорхой саналын хамт Монгол Улсын Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх албанд хvргvvлнэ.

4. Монгол Улсын Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба Монгол Улсын харьяат болох, харьяатаас гарах, иргэний харьяаллаа сэргээн тогтоолгох хvний талаархи санал, дvгнэлтийг тагнуулын болон цагдаагийн тєв байгууллагаас авсан байна.

5. Иргэний харьяаллын асуудлаар гаргасан єргєдлийг хvлээн авч, хянан хэлэлцэж, шийдвэр гаргах хугацаа зургаан сараас хэтрэхгvй байна.

1. Энэ хуулийн 19 дvгээр зvйлд заасан асуудлыг шийдвэрлэхтэй холбогдуулж Гадаадын иргэн, харьяатын асуудал эрхлэх алба дvгнэлт гаргана.