ШYYХИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ

1 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт

Энэ хуулийн зорилт нь шvvхийн тогтолцоо, зохион байгуулалт, vйл ажиллагааны vндсэн зарчмыг тогтоох, тvvнчлэн шvvгчийн хараат бус, шvvхийн бие даасан байдлыг хангахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

2 дугаар зvйл. Шvvхийн тухай хууль тогтоомж

Шvvхийн тухай хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Yндсэн хууль, энэ хууль болон тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ.

3 дугаар зvйл. Шvvх эрх мэдлийг хэрэгжvvлэх

1. Yндсэн хуульд зааснаар Монгол Улсад шvvх эрх мэдлийг гагцхvv шvvх хэрэгжvvлнэ.

2. Шvvх хууль ёс, хvний эрх, эрх чєлєє, шударга ёсны баталгаа мєн.

3. Хуулиар шvvхэд харьяалуулсан хэрэг, маргааныг шvvхээс єєр байгууллага, албан тушаалтан шийдвэрлэх эрхгvй.

4 дvгээр зvйл. Шvvхийн тогтолцоо

1. Шvvхийн vндсэн тогтолцоо нь Монгол Улсын дээд шvvх, аймаг, нийслэлийн шvvх, сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхээс бvрдэнэ.

2. Эрvv, иргэн, захиргааны зэрэг шvvн таслах ажлын тєрлєєр дагнасан шvvх /цаашид "дагнасан шvvх" гэх/ байгуулж болно.

5 дугаар зvйл. Шvvх байгуулах

1. Аймаг, нийслэлийн шvvх, сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийг аймаг, нийслэлийн Засаг даргатай, дагнасан шvvхийг Улсын дээд шvvхтэй тус тус зєвшилцєн гаргасан Шvvхийн ерєнхий зєвлєлийн /цаашид "Ерєнхий зєвлєл" гэх/ саналыг vндэслэн Улсын Их Хурал байгуулж, єєрчилж, татан буулгана.

2. Шvvх байгуулахдаа тvvний харьяалан ажиллах нутаг дэвсгэрийн хэмжээ, хvн амын нягтрал, аж ахуйн нэгж, байгууллагын тоо, хэрэг, маргааны гаралтын тvвшинг харгалзан vзнэ.

3. Монгол Улсад хvн, аж ахуйн нэгж, байгууллага хууль, шvvхийн ємнє эрх тэгш байх зарчимд харшлах болон шvvх эрх мэдлийг хэрэгжvvлэх талаар хуулиар тогтоосон нийтлэг журмыг vл баримтлах шvvх байгуулахыг хориглоно.

6 дугаар зvйл. Шvvгч, тvvнийг томилох

1. Шvvгчээр Yндсэн хуулийн тавин нэгдvгээр зvйлд заасан болзлыг хангасан, ял шийтгvvлж байгаагvй Монгол Улсын иргэнийг томилно.

2. Аймаг, нийслэлийн шvvх, сум буюу сум дундын, дvvргийн болон дагнасан шvvхийн шvvгчийг Ерєнхий зєвлєлийн санал болгосноор Монгол Улсын Ерєнхийлєгч томилно.

3. Улсын дээд шvvхийн шvvгчийг Ерєнхий зєвлєлєєс Улсын Их Хуралд танилцуулснаар Ерєнхийлєгч томилно.

4. Аймаг, нийслэлийн шvvх, сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх, дагнасан шvvхийн Ерєнхий шvvгчийг Ерєнхий зєвлєлийн санал болгосноор шvvгчдийн дотроос Ерєнхийлєгч 6 жилийн хугацаагаар томилно.

5. Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгчийг Улсын дээд шvvхийн санал болгосноор шvvгчдийнх нь дотроос Ерєнхийлєгч 6 жилийн хугацаагаар томилно.

6. Бvх шатны шvvхийн Ерєнхий шvvгчийг улируулан томилж болно.

7. Аймаг, нийслэлийн болон сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийн Ерєнхий шvvгчийг тvр буюу ажлын 12 єдрєєс дээш хугацаагаар эзгvйд тvvнийг тухайн шvvхийн шvvгч; Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгчийг тvр эзгvйд тvvнийг Улсын дээд шvvхийн аль нэг танхимын тэргvvн шvvгч тус тус орлоно. Энэ тухай шийдвэрийг тухайн шvvхийн Ерєнхий шvvгч гаргана.

8. Ерєнхий шvvгч болон шvvгчээр томилуулахаар санал болгосон хvнийг Ерєнхийлєгч татгалзвал Yндсэн хууль, энэ хуульд заасан журмаар єєр хvнийг санал болгоно.

61 дvгээр зvйл. Шvvгчийг орлон ажиллах

1. Шvvгч тvр буюу ажлын 12 єдрєєс дээш хугацаагаар албан vvргээ гvйцэтгэх боломжгvй болсон /євчилсєн, чєлєєтэй зэрэг/ тохиолдолд тvvнийг Yндсэн хуулийн тавин нэгдvгээр зvйл, Шvvхийн тухай хуулийн 6 дугаар зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан болзлыг хангасан туслах шvvгч, энэ хуулийн 7 дугаар зvйлийн 3 дахь хэсэгт заасан тэтгэвэрт гарсан шvvгчдийн дотроос Ерєнхий зєвлєлийн шийдвэрээр тvр орлуулж болно. Орлон ажиллах шvvгч нь шvvгчийн тангараг єргєнє.

2. Орлон ажиллах шvvгч тухайн шатны шvvхийн шvvгчийн бvрэн эрхийг хэрэгжvvлж, цалин хєлс, дархан эрх, хараат бус байдлын бусад баталгаагаар нэгэн адил хангагдана. Харин насны тэтгэвэрт гарсан шvvгч шvvгчийг орлон ажиллаж байгаа бол тvvнд шvvгчийн албан тушаалын цалин, тэтгэврийг бvрэн хэмжээгээр олгоно.

62 дугаар зvйл. Шvvгчийн зэрэг дэв

1. Шvvгч Монгол Улсын шvvхийн тэргvvн тvшээ, дэд тvшээ, гутгаар тvшээ, дєтгєєр тvшээ, тавдугаар тvшээ гэсэн зэрэг дэвтэй байна. Шvvгчид зэрэг дэв олгох журмыг Улсын Их Хурал тогтооно.

2. Шvvгчид зэрэг дэв олгохдоо албан тушаал, шvvгчээр ажилласан хугацаа, мэргэшлийн тvвшин, ажил хэргийн чадвар, ёс зvйн хэм хэмжээг сахиж байгаа байдлыг харгалзан vзнэ.

7 дугаар зvйл. Шvvгчийн бvрэн эрх

1. Бvх шатны шvvхийн шvvгч дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ Ерєнхий шvvгчийн томилсноор шvvх хуралдааныг даргалах буюу тvvнд оролцох;

2/ шvvх хуралдааныг товлон зарлаж, тvvний оролцогчдыг тогтоох;

3/ шvvх хуралдааны бэлтгэл хангах ажлыг зохицуулан удирдах;

4/ хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхтэй холбогдуулж иргэн, албан тушаалтныг дуудан ирvvлэх, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага, албан тушаалтнаас шаардлагатай нотлох баримт гаргуулан авах, иргэн, хуулийн этгээдийн банкин дахь данс, гvйлгээний талаархи мэдээллийг бvх шатны шvvхийн Ерєнхий шvvгчийн зєвшєєрєлтэйгээр гаргуулах тэдний шийдвэр тєр, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хууль ёсны ашиг сонирхол, хvний эрх, эрх чєлєєнд ноцтой хохирол учруулахаар байвал тvvнийг биелvvлэх ажиллагааг хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэтэл тvдгэлзvvлэх, шинжээч томилон дvгнэлт гаргуулах болон хуульд заасан байцаан шийтгэх бусад ажиллагаа явуулах;

5/ давж заалдах болон хяналтын шатны журмаар хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх vед доод шатны шvvхийн шийдвэрийг биелvvлэхийг хуульд заасан vндэслэл, журмын дагуу тvдгэлзvvлэх;

6/ албан vvрэгтэй нь холбогдож илэрхий болсон, эсхvл єєрт нь итгэмжлэн мэдэгдсэн тєр, байгууллага, хувь хvний нууцыг хадгалах;

7/ хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх.

2. Шvvгч хуулиар тогтоосон vvрэгт нь хамаарахгvй ажил, албан тушаал хавсарч болохгvй. Харин багшлах болон эрдэм шинжилгээний ажил гvйцэтгэж болно.

8 дугаар зvйл. Шvvх бvрэлдэхvvн

1. Анхан шатны журмаар хэрэг, маргааныг 3 шvvгчийн бvрэлдэхvvнтэйгээр, хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд шvvгч дангаар хянан шийдвэрлэнэ.

2. Аймаг, нийслэлийн шvvх хэрэг, маргааныг давж заалдах болон хяналтын шатны журмаар хянан шийдвэрлэхэд 3 шvvгч оролцоно.

3. Улсын дээд шvvх нийт шvvгчийн олонхийн бvрэлдэхvvнтэйгээр хяналтын шатны журмаар хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэнэ.

4. Анхан шатны болон давж заалдах, хяналтын шатны журмаар хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхэд урьд нь оролцсон шvvгч уг хэрэг, маргааныг єєр шатны журмаар хянан шийдвэрлэхэд оролцож болохгvй.

5. Энэ зvйлийн 4 дэх заалт нь Улсын дээд шvvхийн хяналтын шvvх хуралдаанд хамаарахгvй.

9 дvгээр зvйл. Шvvгчийн тангараг, шvvхийн бэлгэ тэмдэг, шvvгчийн ємсгєл

1. Шvvгч томилогдсон єдрєєс хойш 30 хоногийн дотор "Шvvгч би аливаа хэрэг, маргааныг зєвхєн Монгол Улсын Yндсэн хууль, бусад хуульд нийцvvлэн шийдвэрлэж, шvvгчийн ёс зvйн хэм хэмжээ, шударга ёсыг чанд сахиж явахаа батлан тангараглая. Хэрэв миний бие єргєсєн тангаргаасаа няцвал хуульд заасан хариуцлага хvлээнэ" хэмээн тангараг єргєнє.

2. Шvvх бэлгэ тэмдэгтэй, шvvгч ємсгєлтэй байна.

3. Шvvгчийн тангараг єргєх журам, шvvхийн бэлгэ тэмдэг, шvvгчийн ємсгєлийн загвар, тэдгээрийн хэрэглэх журмыг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч батална.

10 дугаар зvйл. Шvvхийн шийдвэр

1. Анхан шатны шvvх эрvvгийн хэргийг хянан шийдвэрлээд таслан шийдвэрлэх тогтоол, эрх зvйн маргааныг хянан шийдвэрлээд шийдвэр, шийтгэвэр, давж заалдах шатны шvvх магадлал, хяналтын шатны шvvх тогтоол, байцаан шийтгэх ажиллагааг хэрэгжvvлэх, шvvхийн шийдвэр биелvvлэхтэй холбогдуулан шvvх тогтоол, шvvгч захирамж /цаашид "шvvхийн шийдвэр" гэх/ гаргана.

2. Шvvх хамтын зарчмаар хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхдээ шийдвэрээ олонхийн саналаар гаргана.

11 дvгээр зvйл. Шvvхийн шийдвэрийг биелvvлэх

1. Шvvхийн шийдвэрийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт байгаа хvн, албан тушаалтан, аж ахуйн нэгж, байгууллага заавал биелvvлнэ.

2. Шvvхийн шийдвэрийг биелvvлээгvй тохиолдолд хуульд заасан vндэслэл, журмын дагуу албадан биелvvлнэ.

3. Шvvхийн шийдвэрийг биелvvлэх журмыг хуулиар тогтооно.

12 дугаар зvйл. Шvvхийн тамга, тэмдэг, хэвлэмэл хуудас

1. Шvvх соёмбо бvхий тамга, тогтоосон загвараар vйлдсэн тэмдэгтэй байна.

2. Шvvх албан бичгийн хэвлэмэл хуудас хэрэглэнэ.

13 дугаар зvйл. Шvvх хуралдааны танхим

1. Шvvх хуралдааныг шаардлага хангасан танхимд явуулна.

2. Бvх шатны шvvхийн шvvх хуралдааны танхимд тєрийн сvлд, тєрийн далбааг байрлуулна.

ХОЁРДУГААР БYЛЭГ

14 дvгээр зvйл. Шvvгч гагцхvv хуульд захирагдах

1. Шvvгч шvvх эрх мэдлийг хэрэгжvvлэхдээ хараат бус байж, гагцхvv Yндсэн хууль, тvvнд нийцvvлэн гаргасан бусад хуульд захирагдана.

2. Шvvгчийн хараат бус байдал Yндсэн хууль, энэ хууль, бусад хуулиар баталгаажина.

15 дугаар зvйл. Мэтгэлзэх зарчим

1. Шvvн таслах ажиллагааг мэтгэлзэх vндсэн дээр хэрэгжvvлнэ.

16 дугаар зvйл. Хэрэг, маргааныг хамтран шийдвэрлэхэд иргэдийн тєлєєлєгч оролцох

1. Шvvх анхан шатны журмаар хэрэг, маргааныг хамтран шийдвэрлэхдээ 3 хvртэл иргэдийн тєлєєлєгчийг оролцуулна.

2. Иргэдийн тєлєєлєгч дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ хэрэг, маргааны vйл баримт, шvvгдэгч болон зохигчдын гэм буруугийн талаар дvгнэлт єгєх;

2/ хэрэг, маргааны vйл баримт, шvvгдэгчдийн болон зохигчдын гэм буруугийн асуудлаар шvvхийн шийдвэрт гомдол гаргах;

3/ хуульд заасан бусад бvрэн эрх.

3. Иргэдийн тєлєєлєгч дvгнэлтээ бичгээр гаргаж шvvх хуралдаанд уншиж сонсгоно.

4. Хэрэг, маргааныг хамтран шийдвэрлэхэд оролцох иргэдийн тєлєєлєгчийн vйл ажиллагааны журмыг хуулиар тогтооно.

5. Иргэдийн тєлєєлєгч шvvхэд ажилласан хугацааны хєдєлмєрийн хєлсийг Засгийн газраас тогтоосон хєдєлмєрийн гэрээгээр ажиллагсдын цагийн хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг баримтлан шvvхийн тєсвєєс олгоно.

17 дугаар зvйл. Иргэдийн тєлєєлєгчийг сонгох

1. Иргэдийн тєлєєлєгчийг сум, дvvргийн иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурал Тэргvvлэгчдийнхээ саналыг vндэслэн 4 жилийн хугацаагаар сонгоно.

2. Иргэдийн тєлєєлєгчдийн тоог тухайн шvvхийн харьяалан ажиллах нутаг дэвсгэрийн хэмжээ, хvн амын нягтрал, хэрэг, маргааны гаралтын тvвшинг харгалзан Ерєнхий зєвлєл тогтооно.

18 дугаар зvйл. Гэм буруутайд тооцож vл болно

Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шvvхээр нотлогдох хvртэл хэнийг ч гэмт хэрэг vйлдсэн гэм буруутайд тооцож vл болно.

19 дvгээр зvйл. Хууль, шvvхийн ємнє эрх тэгш байх

Монгол Улсад хvн бvр vндэс, угсаа, хэл, арьсны єнгє, нас, хvйс, нийгмийн гарал, байдал, хєрєнгє чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шvтлэг, vзэл бодол, боловсрол болон бусад байдал, тvvнчлэн аж ахуйн нэгж, байгууллага ємчийн хэлбэр, эрх хэмжээний ялгаваргvйгээр хууль, шvvхийн ємнє эрх тэгш байна.

20 дугаар зvйл. Ємгєєлєх, ємгєєлvvлэх эрх

1. Шvvгдэгч болон шvvхээр эрхээ хамгаалуулж байгаа аливаа этгээд єєрийгєє ємгєєлєх, ємгєєлєгчєє чєлєєтэй сонгон авах, хэргийн баримт сэлттэй танилцах, шvvх хуралдаанд биеэр оролцох эрхтэй. Харин хуульд єєрєєр заагаагvй бол шvvгдэгчийг шvvх хуралдаанд заавал биеэр оролцуулна.

2. Шvvх энэ зvйлийн 1 дэх хэсэгт заасан эрхийг тайлбарлаж энэхvv эрхээ хэрэгжvvлэх боломжийг хангах vvрэг хvлээнэ.

3. Ємгєєллийн хєлс тєлєх чадваргvй шvvгдэгчид тєрєєс туслалцаа vзvvлнэ.

21 дvгээр зvйл. Шvvн таслан ажиллагааг явуулах хэл

1. Шvvн таслан ажиллагааг монгол хэлээр явуулна.

2. Монгол хэл мэдэхгvй хvн хэргийн баримт сэлтийг хэлмэрчлvvлэн бvрэн танилцах, шvvх хуралдаан дээр эх хэлээрээ vг хэлэх, хэлмэрч авах эрхтэй.

22 дугаар зvйл. Шvvх хуралдааныг нээлттэй явуулах

1. Шvvх хуралдааныг нээлттэй явуулна.

2. Хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд хэрэг, маргааныг шvvх хуралдаанаар хаалттай хянан шийдвэрлэнэ.

23 дугаар зvйл. Шvvхээс хууль хэрэглэх

1. Шvvх хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхдээ Yндсэн хууль, тvvнд нийцvvлэн гаргасан бусад хуулийг хэрэглэнэ.

2. Шvvх Yндсэн хуульд нийцээгvй, хэрэг, маргаан гарах vед хvчин тєгєлдєр болоогvй, албан ёсоор нийтлээгvй хуулийг хэрэглэх эрхгvй.

3. Шvvх тодорхой хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхэд хэрэглэх хууль нь Yндсэн хуульд нийцэхгvй байна гэж vзвэл тухайн хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг тvдгэлзvvлж, Улсын дээд шvvхэд энэ талаар санал оруулна. Улсын дээд шvvх уг саналыг хэлэлцэж vндэслэлтэй гэж vзвэл Yндсэн хуулийн цэцэд хvсэлтээ мэдvvлнэ.

4. Улсын дээд шvvхийн тайлбар хуульд харшилбал хуулийг дагаж мєрдєнє.

ГУРАВДУГААР БYЛЭГ

24 дvгээр зvйл. Улсын дээд шvvх, тvvний бvрэн эрх

1. Улсын дээд шvvх нь Монгол Улсын шvvхийн дээд байгууллага мєн.

2. Улсын дээд шvvх Ерєнхий шvvгч, 16 шvvгчээс бvрдэнэ.

3. Улсын дээд шvvх шvvн таслах ажлын тєрлєєр хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх, шvvхийг мэргэжлийн удирдлагаар хангах ажлыг зохион байгуулах чиг vvрэг бvхий Иргэний хэргийн танхим болон Эрvvгийн хэргийн танхимтай байна.

4. Танхимын бvрэлдэхvvнийг Ерєнхий шvvгчийн санал болгосноор Улсын дээд шvvх батална.

5. Танхимын тэргvvн шvvгчийг Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгчийн санал болгосноор Монгол Улсын Ерєнхийлєгч 6 жилийн хугацаагаар томилно.

6. Улсын дээд шvvх дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ Улсын дээд шvvх, аймаг, нийслэлийн болон сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийн хуулийн хvчин тєгєлдєр болсон шийдвэртэй хэрэг, маргааныг хяналтын шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

2/ Улсын дээд шvvх, аймаг, нийслэлийн шvvхийн анхан шатны журмаар шийдвэрлэсэн хэрэг, маргааныг шvvх хуралдаанд оролцогчдын гомдлыг vндэслэн давж заалдах шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

3/ хуулиар харьяалуулсан хэрэг, маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

4/ шvvх эрх мэдлийг хэрэгжvvлэх нэгдсэн бодлого боловсруулж, нийт шvvхийг мэргэжлийн удирдлагаар хангах. Энэ нь тодорхой хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхэд хамаарахгvй;

5/ хууль, тvvнд заасан хvний эрх, эрх чєлєєг хамгаалах талаар Yндсэн хуулийн цэц, Улсын ерєнхий прокуророос шилжvvлсэн асуудлыг хянан шийдвэрлэх;

6/ Yндсэн хуулиас бусад хуулийг зєв хэрэглэх талаар албан ёсны тайлбар гаргах. Улсын дээд шvvхийн тайлбарыг тухайн хуулийг хэрэглэж байгаа хvн, албан тушаалтан, аж ахуйн нэгж, байгууллага дагаж мєрдєнє;

7/ Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгчээр томилуулах шvvгчийн тухай санал гаргах;

8/ Yндсэн хуулийн цэцийн гишvvнээр томилуулах хvний тухай санал гаргах;

9/ нэр дэвшсэн шvvгчдээс Ерєнхий зєвлєлийн гишvvдийг сонгох;

10/ цаазаар авах ял оногдуулсан шvvхийн шийдвэртэй хэргийг хяналтын шатны журмаар заавал хянан шийдвэрлэх;

11/ хуульд заасан бусад бvрэн эрх.

25 дугаар зvйл. Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгчийн бvрэн эрх

1. Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч шvvгчийн бvрэн эрхээс гадна дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ Улсын дээд шvvхийг тэргvvлж, тvvнийг дотоод, гадаад харилцаанд тєлєєлєх;

2/ Улсын дээд шvvх анхан шатны болон давж заалдах шатны журмаар хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх шvvх бvрэлдэхvvнийг томилох;

3/ Улсын дээд шvvхийн хуралдааныг товлон зарлаж даргалах;

4/ шvvх, тvvний байгууллага, шvvгч, ажилтнуудын шvvн таслах болон тvvнтэй холбоотой vйл ажиллагааг зохион байгуулалтын удирдлагаар хангах, тэднийг тєр, засгийн дээд шагналаар шагнаж урамшуулах саналыг холбогдох газарт тавьж шийдвэрлvvлэхийг Ерєнхий зєвлєлд санал болгох;

5/ Ерєнхий зєвлєлийн гишvvнд шvvгчийн нэр дэвшvvлэх;

6/ хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх.

2. Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч єєрийн ажлын албатай байна.

3. Улсын дээд шvvхийн Ерєнхий шvvгч эрх хэмжээнийхээ асуудлаар захирамж гаргана.

251 дvгээр зvйл. Улсын дээд шvvхийн танхимын тэргvvн шvvгчийн бvрэн эрх

1. Улсын дээд шvvхийн танхимын тэргvvн шvvгч шvvгчийн бvрэн эрхээс гадна дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/энэ хуулийн 6 дугаар зvйлийн 7 дахь хэсэгт заасан тохиолдолд Улсын дээд шvvхийн ерєнхий шvvгчийг орлох;

2/танхимыг тэргvvлж танхимын шvvгчид, шvvх хуралдааны нарийн бичгийн дарга нарын ажлыг удирдан зохицуулах;

3/танхимын шvvх хуралдааныг даргалах, эсхvл шvvх хуралдааны даргалагч, оролцогч, илтгэгчээр шvvгчдийг томилох;

4/танхимын эрхэлсэн шvvн таслах ажлын чиглэлээр шvvх, шvvгчдийг мэргэжлийн удирдлагаар хангах ажлыг зохион байгуулах;

5/танхимын эрхэлсэн шvvн таслах ажлын чиглэлээр иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагаас ирvvлсэн єргєдєл, гомдлыг шийдвэрлэх ажлыг зохион байгуулах;

6/танхимын эрхэлсэн шvvн таслах ажлын чиглэлээр хэргийн харьяалал тогтоох;

7/хууль, шvvгчийн ёс зvйн хэм хэмжээ зєрчсєн шvvгчид сахилгын хэрэг vvсгэх, шvvгчийн мэргэшлийн тvвшин, ажил хэргийн чадварын талаар шvvгчийн мэргэшлийн хороогоор дvгнэлт гаргуулахаар хvсэлт тавих;

8/хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх.

2. Танхимын тэргvvн шvvгч энэ зvйлийн 1 дэх хэсгийн 6, 7-д заасан асуудлаар захирамж гаргана.

26 дугаар зvйл. Аймаг, нийслэлийн шvvх, тvvний бvрэн эрх

1. Аймаг, нийслэлийн шvvх давж заалдах шатны шvvх мєн.

2. Аймаг, нийслэлийн шvvх Ерєнхий шvvгч, шvvгчдээс бvрдэнэ.

3. Аймаг, нийслэлийн шvvх дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийн шийдвэртэй хэрэг, маргааныг давж заалдах, хяналтын шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

2/ хуулиар харьяалуулсан хэрэг маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

3/ сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийг мэргэжлийн удирдлагаар хангах. Энэ нь тодорхой хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхэд хамаарахгvй;

4/ хуульд заасан бусад бvрэн эрх.

27 дугаар зvйл. Аймаг, нийслэлийн шvvхийн Ерєнхий шvvгчийн бvрэн эрх

Аймаг, нийслэлийн шvvхийн Ерєнхий шvvгч шvvгчийн бvрэн эрхээс гадна дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ аймаг, нийслэлийн шvvхийг тэргvvлж, тvvнийг тєлєєлєх;

2/шvvх хуралдааныг даргалах, шvvх хуралдаан даргалагч болон шvvх бvрэлдэхvvнийг томилох;

3/ сум буюу сум дундын, дvvргийн, дагнасан шvvхийн шийдвэрийн хууль зvйн vндэслэлийг хянах;

4/шvvгчийн шийдвэрлэж буй хэрэг, маргааны шийдвэрлэлтийн хугацааны байдалд хяналт тавих;

5/шvvх, тvvний байгууллага, шvvгч, ажилтнуудын шvvн таслах болон тvvнтэй холбоотой vйл ажиллагааг зохион байгуулалтын удирдлагаар хангах, тэднийг шагнаж урамшуулах саналыг холбогдох газарт тавьж шийдвэрлvvлэх;

6/хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх.

28 дугаар зvйл. Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх, тvvний бvрэн эрх

1. Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх анхан шатны шvvх мєн.

2. Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх Ерєнхий шvvгч, шvvгчдээс бvрдэнэ.

3. Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvх дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ хуулиар Улсын дээд шvvх, аймаг, нийслэлийн шvvх, дагнасан шvvхэд харьяалуулснаас бусад хэрэг, маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх;

2/ хуульд заасан бусад бvрэн эрх.

29 дvгээр зvйл. Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийн Ерєнхий шvvгчийн бvрэн эрх

Сум буюу сум дундын, дvvргийн шvvхийн Ерєнхий шvvгч шvvгчийн бvрэн эрхээс гадна дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ шvvх хуралдааныг даргалах, шvvх хуралдаан даргалагч болон шvvх бvрэлдэхvvнийг томилох;

2/ шvvхийг тэргvvлж, тvvнийг тєлєєлєх, шvvгч, ажилтны vйл ажиллагааг зохицуулах;

3/шvvгчийн шийдвэрлэж буй хэрэг, маргааны шийдвэрлэлтийн хугацааны байдалд хяналт тавих;

4/ хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх

30 дугаар зvйл. Дагнасан шvvх

1. Дагнасан шvvх нь шvvн таслах ажлын тєрлєєр байгуулагдсан шvvх мєн бєгєєд тvvнийг анхан шатны болон давж заалдах шатны шvvхийн хэлбэрээр байгуулж болно.

2. Дагнасан шvvх Ерєнхий шvvгч, шvvгчдээс бvрдэнэ.

3. Дагнасан шvvх дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ:

1/ хуулиар харьяалуулсан хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх;

2/ хуульд заасан бусад бvрэн эрх.

4. Дагнасан шvvхийн vйл ажиллагаа, шийдвэр нь Улсын дээд шvvхийн хяналтаас гадуур байж vл болно.

31 дvгээр зvйл. Дагнасан шvvхийн Ерєнхий шvvгч, шvvгчийн бvрэн эрх

Дагнасан шvvхийн Ерєнхий шvvгч, шvvгч энэ хуульд заасан адилтгах шат&