МОНГОЛ УЛСЫН ИРГЭНИЙ ЦЭРГИЙН YYРГИЙН БОЛОН ЦЭРГИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН ЭРХ ЗYЙН БАЙДЛЫН ТУХАЙ ХУУЛЬ

1992 оны 5 дугаар сарын 4-ний єдєр

НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ

НИЙТЛЭГ YНДЭСЛЭЛ

1 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт

Монгол Улсын иргэн Yндсэн хуульд заасан vvргийнхээ дагуу эх орноо батлан хамгаалах бэлтгэл эзэмших, цэргийн алба хаахтай холбогдсон харилцаа, тvvнчлэн цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдлыг тогтоож зохицуулахад энэ хуулийн зорилт оршино.

2 дугаар зvйл. Монгол Улсын иргэний цэргийн vvрэг

1. Цэргийн жинхэнэ болон бэлтгэл алба, цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдлын талаархи хууль тогтоомж, хуулиар олгосон бvрэн эрх бvхий тєрийн байгууллагын гаргасан эрх зvйн бусад актаар тогтоосон журмыг байгууллага, иргэн, цэргийн албан хаагчаас сахиж биелvvлэхийг Монгол Улсын иргэний цэргийн vvрэгт тооцно.

2. Монгол Улсын иргэн vндэс, угсаа, хэл, арьсны єнгє, нас, нийгмийн гарал, байдал, хєрєнгє чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шvтлэг, vзэл бодол, боловсрол ялгаварлахгvйгээр цэргийн vvрэг хvлээнэ.

3 дугаар зvйл. Цэргийн алба

1. Цэргийн алба нь тєрийн албаны онцлог тєрєл бєгєєд цэргийн жинхэнэ болон бэлтгэл албанаас бvрдэнэ.

2. Монгол Улсын иргэн Зэвсэгт хvчин, бусад цэргийн бие бvрэлдэхvvнд цэргийн vvрэг гvйцэтгэхийг цэргийн жинхэнэ алба гэнэ. Цэргийн жинхэнэ алба нь байлдагч, тvрvvчийн алба, ахлагчийн болон офицерийн албанаас бvрдэнэ. Харин цэрэгт бvртгэлтэй мэргэжил бvхий эмэгтэйчvvд сайн дураараа офицер, ахлагчийн албыг хуулийн дагуу хааж болно.

3. Энэ хуульд заасан бэлтгэл албаны насны эрэгтэйчvvд, цэрэгт бvргэлтэй мэргэжил бvхий эмэгтэйчvvд цэргийн тоо бvртгэлд байж дайчилгааны сургууль, цугларалтаар болон хууль тогтоомжид заасан цэргийн албаны бусад vvрэг гvйцэтгэхийг цэргийн бэлтгэл алба гэнэ. Цэргийн бэлтгэл алба нь нэг, хоёрдугаар зэргийн бэлтгэл vvрэгтний албанаас бvрдэнэ.

4 дvгээр зvйл. Цэргийн албан хаагч, цэргийн vvрэгтэн

1. Цэргийн жинхэнэ алба хааж байгаа иргэнийг цэргийн албан хаагч гэнэ.

2. Цэргийн бэлтгэл албанд байгаа иргэнийг цэргийн vvрэгтэн гэнэ. Цэргийн жинхэнэ алба хаасан байлдагч, тvрvvч, ахлагч, офицерыг нэгдvгээр зэргийн цэргийн vvрэгтэн гэнэ. Бэлтгэлд байгаа цэргийн алба хаагаагvй эрэгтэйчvvд, мєн цэрэгт бvртгэлтэй мэргэжил бvхий эмэгтэйчvvдийг хоёрдугаар зэргийн цэргийн vvрэгтэн гэнэ.

5 дугаар зvйл. Цэргийн тангараг

"Монгол Улсын иргэн Би Монгол Улсын Yндсэн хуулиар хvлээсэн иргэний цэргийн vvргээ vнэнчээр биелvvлж, євєг дээдсийнхээ ариун гал голомт болсон Монгол Улсынхаа халдашгvй дархан байдлыг амь бие vл хайрлан батлан хамгаалахаа эх орон, тєр, ард тvмэндээ андгайлан тангараглая.

Би ард тvмнийхээ vндэсний эв нэгдэл, Монгол цэргийн шилдэг уламжлалаа эрхэмлэн хvндэтгэж, цэргийн эрдэмд шамдан боловсорч, улсын нууцыг найдвартай хадгалж, Монгол Улсын хууль, цэргийн дvрмийг чанд сахин биелvvлэхээ батлан тангараглая.

Эх орноо батлан хамгаалагч дайчин Би єргєсєн тангарагаасаа няцваас тєрийн хууль ёсны цээрлэл хvлээнэ." гэж цэргийн тангараг єргєнє.

Цэргийн тангараг єргєх журмыг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч тогтооно. /1993.10.21-ний хуулиар єєрчилсєн./

6 дугаар зvйл. Монгол Улсын Зэвсэгт хvчин, бусад цэргийн бие бvрэлдэхvvнийг нєхєн хангах

1. Монгол Улсын Зэвсэгт хvчин, бусад цэргийн бие бvрэлдэхvvнийг Монгол Улсын иргэнийг оршин суугаа нутаг дэвсгэрээс нь vл хамааран цэргийн жинхэнэ албанд татах, цэргийн жинхэнэ албыг сайн дураар хаалгах журмаар нєхєн хангана.

2. Зэвсэгт хvчин, бусад цэргийн бие бvрэлдэхvvнийг нєхєн хангах журмыг батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага тогтооно.

7 дугаар зvйл. Цэргийн албан тушаал, цол

1. Дээд офицерын албан тушаалын ангилал, цэргийн цолны зэрэглэлийг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч, цэргийн бусад албан хаагчийнхыг батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага тогтооно.

2. Цэргийн албан хаагч, нэгдvгээр зэргийн бэлтгэл vvрэгтэн цэргийн цолтой байна. Цэргийн цолыг Монгол Улсын хуулиар бий болгож, олгох журмыг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч тогтооно.

8 дугаар зvйл. Цэргийн албан хаагч, цэргийн vvрэгтний дvрэмт хувцас, цолны болон ялгах тэмдэг

1. Цэргийн албан хаагч цэргийн жинхэнэ алба хааж байхдаа, цэргийн vvрэгтэн дайчилгааны сургууль, цугларалтад оролцох vедээ дvрэмт хувцас, цолны болон ялгах тэмдэг хэрэглэнэ.

Цэргийн дvрэмт хувцас, цолны болон ялгах тэмдгийн загварыг Монгол Улсын Ерєнхийлєгч батална.

2. Цэргийн бэлтгэл vvрэгтэнг дайчилгааны сургууль, цугларалтад оролцох vед нь нэг удаа цэргийн дvрэмт хувцас, цолны болон ялгах тэмдгээр хангах vvргийг цэргийн мэргэжлийн удирдлагын тєв байгууллага хvлээнэ. /1997.10.23-ны хуулиар єєрчилсєн./

Цэргийн бэлтгэл vvрэгтэн олгосон дvрэмт хувцсыг дайчилгааны сургууль, цугларалтаар хэрэглэж нас хэтэрч бэлтгэл албанаас чєлєєлєгдєх хvртлээ хадгална. Хэрэв vрэгдvvлбэл зохих vнээр нь нєхєн олгоно.

ХОЁРДУГААР БYЛЭГ

ЦЭРГИЙН ЖИНХЭНЭ АЛБАНД ТАТАХ

9 дvгээр зvйл. Цэргийн жинхэнэ албаны татлага

1. Тухайн жилд цэргийн жинхэнэ албанд татах иргэдийн тоо, татлага явуулах ээлж, хугацааг Монгол Улсын Засгийн газар тогтооно.

2. 18-25 насны Монгол Улсын иргэн эрэгтэйчvvдийг цэргийн жинхэнэ албанд татна. Цэргийн жинхэнэ албанд татах тухай зарлан дуудах хуудас авсан, татлагын байранд бvртгvvлсэн иргэнийг цэргийн жинхэнэ албанд татагдагч гэнэ.

3. Цэргийн жинхэнэ албанд татагдагчийн цэрэг татлагын байранд ирсэн байх єдєр, цагийг аймаг, нийслэлийн Засаг даргын захирамжаар тогтооно. Цэргийн жинхэнэ албанд татагдагч тогтоосон єдєр, цагт цэрэг татлагын байранд болон товлосон газарт ирсэн байх vvрэгтэй. Харин цэргийн насны иргэн хvндээр євчилсєн, хорио цээр тогтоогдсон, гэнэт аюул осол тохиолдсоноос цэрэг татлагын байранд тогтоосон хугацаанд ирж чадаагvй нь тєрийн захиргааны тєв, орон нутгийн байгууллагын тодорхойлолт, эмнэлгийн магадлагаагаар батлагдвал хvндэтгэн vзэх шалтгаантай байсанд тооцно.

4. Цэрэг татлагын vед байнга оршин суугаа газраасаа єєр газарт тvр хугацаагаар яваа иргэн тухайн нутаг дэвсгэрийн цэргийн хэлтэс (цэрэг татлагын байр)-т очиж бvртгvvлэх vvрэгтэй.

5. Байгууллагын эрх баригч цэргийн насны иргэнийг зохих хугацаанд нь ажил, сургуулиас тvр чєлєєлєх, албан томилолт, амралтаар явсан бол яаралтай дуудаж, тогтоосон хугацаанд нь цэрэг татлагын байранд буюу товлосон газар ирvvлэх vvрэг хvлээнэ.

6. Цэргийн албанд татагдагчийг аймаг, нийслэлийн цэрэг татлагын байр хvргэхэд шаардлагатай тээвэр, хvнс, байрны зардлыг тухайн аймаг, нийслэлийн тєрийн захиргааны байгууллага, цэрэг татлагын байрнаас цэргийн анги хvртэлх зардлыг цэргийн мэргэжлийн удирдлагын тєв байгууллага тус тус хариуцна. /1997.10.23-ны хуулиар єєрчилсєн./

7. Гадаадад оршин суугаа Монгол Улсын иргэнийг цэргийн жинхэнэ албанд татах ажлыг батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага гадаад харилцааны байгууллагатай хамтран гvйцэтгэнэ.

8. Цэрэг татлага явуулах тухай Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоол нийтлэгдсэн єдрєєс эхлэн цэрэг татлагын хугацаа дуусах єдєр хvртэл цэрэг татлагын насны иргэн тухайн орон нутгийн тєрийн захиргааны байгууллагын зєвшєєрєлгvйгээр гадаадад зорчихыг хориглоно.

10 дугаар зvйл. Цэрэг татлагын товчоо

1. Цэргийн албаны ээлжит татлагыг эрхлэн явуулах цэрэг татлагын товчоог дарга, орлогч, нарийн бичгийн дарга, гишvvдийн бvрэлдэхvvнтэйгээр аймаг, нийслэлийн Засаг даргын захирамжаар байгуулна. Цэрэг татлагын товчооны бvрэлдэхvvнд тєрийн захиргааны байгууллагын зохих албан тушаалтан болон шаардлагатай мэргэжлийн байгууллагын ажилтныг томилон ажиллуулна.

2. Аймаг, нийслэл, сум, дvvргийн Засаг дарга цэрэг татлага явуулахад шаардлагатай байр, тээврийн хэрэгслээр хангаж, vйлчлэх хvмvvсийг гаргаж ажиллуулах vvрэгтэй.

11 дvгээр зvйл. Цэрэг татлагын товчооны эрх хэмжээ

1. Цэрэг татлагын товчоо нь дараахь vvрэг хvлээнэ:

1/ цэргийн жинхэнэ албанд татагдагчдад нарийн мэргэжлийн эмчийн vзлэг хийлгэх;

2/ цэргийн албанд тэнцэгчдийг цэргийн жинхэнэ алба хаалгах шийдвэр гаргаж, цэргийн анги, байгууллагад хуваарилах;

3/ цэрэгт татагдагчийн болон бусад иргэний єргєдєл, гомдлыг хянан шийдвэрлэх;

4/ vvргээ шударгаар биелvvлэх.

3. Цэрэг татлагатай холбогдох асуудлыг товчооны гишvvдийн олонхийн саналаар шийдвэрлэж, протокол гаргана.

4. Товчооны шийдвэрийн талаархи гомдол, маргааныг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга эцэслэн шийдвэрлэнэ.

12 дугаар зvйл. Тайван цагт цэргийн жинхэнэ албанд татахаас тvр чєлєєлєх

1. Монгол Улсын иргэнийг цэргийн жинхэнэ албаны ээлжит татлагаас дараахь vндэслэлээр тvр чєлєєлж болно:

1/ эцэг, эх нь хоёулаа, эсхvл ганц бие эцэг буюу эх нь хєдєлмєрийн чадваргvй (60-аас дээш настай эцэг, 55-аас дээш настай эх, энэ насанд хvрээгvй боловч тахир дутуугийн 1, 2 дугаар зэрэгт орсон эцэг, эхийг хєдєлмєрийн чадваргvйд тооцно) бєгєєд тэднийг хууль ёсоор асран хамгаалах, харгалзан дэмжих єєр хvнгvй бол хамт амьдардаг эсэхийг харгалзахгvйгээр;

2/ хоёр буюу тvvнээс дээш хvvхэдтэй;

3/ эхнэр нь жирэмсэн бєгєєд сургуулийн ємнєх насны нэг хvvхэдтэй;

4/ эхнэр нь тахир дутуугийн 1, 2 дугаар зэрэгт орсон;

2. Цэргийн албанд эрvvл мэндээр тэнцээгvй иргэнийг цэргийн жинхэнэ албанд татахаас тухайн жилд тvр чєлєєлнє.

3. Мэргэжлийн боловсролын сургуульд суралцагчийг суралцах хугацаанд нь цэргийн жинхэнэ албанд татахаас тvр чєлєєлнє. Харин тэд сайн дураараа цэргийн жинхэнэ алба хааж болно.

4. Гэмт хэргийн учир мєрдєгдєж байгаа буюу vйлдсэн хэрэгтээ шvvхээр шvvгдэж байгаа, тvvнчлэн ял эдэлж байгаа иргэнийг цэргийн жинхэнэ албанд татахгvй.

5.Монгол Улсын 18-25 насны, цэргийн хоёрдугаар зэргийн бэлтгэл vvрэг бvхий иргэн шашин шvтлэг-ёс зvйн шалтгаанаар цэргийн албыг дvйцvvлэн хааж болно. Цэргийн албыг дvйцvvлэн хаах хvсэлтэй иргэн Иргэний хамгаалалтын мэргэжлийн анги, Байгалийн гамшигтай тэмцэх салбар, Хилийн цэрэгт туслах хvчин болон хvмvvнлэгийн бусад байгууллагад алба хаана. Уг албыг хаах хугацаа 24 сар байна. Иргэний хамгаалалтын хойшлуулшгvй арга хэмжээ, улсын хил хамгаалалтын зайлшгvй шаардлагыг харгалзан Засгийн газар энэхvv хугацааг З хvртэл сараар сунгаж болно.

Цэргийн албыг дvйцvvлэн хаах журам, алба хаах иргэний тооны дээд хязгаарыг Засгийн газар тогтооно.

6.Байлдагч, тvрvvчийн алба хаах насны дээд хязгаарт хvрсэн цэргийн алба хаагаагvй иргэн хуулиар тогтоосон хугацаат цэргийн албыг биеэр хаагаагvйн тєлєє мєнгєн тєлбєрийн хэлбэрээр цэргийн дvйцvvлэх албыг орлуулан хаана. Уг албыг иргэн мєнгєн тєлбєрийн хэлбэрээр орлуулан хаах болзлыг Улсын Их Хурал батална. Мєнгєн тєлбєрийн хэмжээг Засгийн газар жил бvр тогтооно. Мєнгєн тєлбєрийг улсын тєсєвт тєвлєрvvлж, батлан хамгаалах зорилгод зарцуулна. /Энэ зvйлийн 5, 6 дахь хэсгийг 1997 оны 10 дугаар сарын 23-ны єдрийн хуулиар нэмсэн, 6 дахь хэсгийн 2 дахь єгvvлбэрийг 2000 оны 1 дvгээр сарын 28-ны єдрийн хуулиар єєрчилсєн/

ГУРАВДУГААР БYЛЭГ

ЦЭРГИЙН ЖИНХЭНЭ АЛБА

13 дугаар зvйл. Цэргийн жинхэнэ алба хаах насны дээд хязгаар

1. Цэргийн албан хаагч нь:

1/ байлдагч, тvрvvчийн албыг 27 нас хvртэл;

2/ ахлагчийн албыг 45 нас хvртэл;

3/ офицерын албыг: - дунд офицер 45 нас хvртэл; - ахлах офицер 50 нас хvртэл ; - дээд офицер 55 нас хvртэл тус тус хааж болно. Эмэгтэйчvvд ахлагч, офицерын албыг цэргийн цол харгалзахгvйгээр 45 нас хvртэл хааж болно.

2. Энэ зvйлийн 1-д заасан насны дээд хязгаарт хvрсэн цэргийн єндєр мэргэжил, дадлага сайтай зарим офицер, ахлагчийн цэргийн жинхэнэ алба хаах хугацааг батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллагын шийдвэрээр 5 хvртэл жил сунгаж болно.

14 дvгээр зvйл. Байлдагч, тvрvvчийн алба

1.Байлдагч, тvрvvчийн алба нь хугацаат цэргийн алба, гэрээт цэргийн албанаас бvрдэнэ. Хугацаат цэргийн алба хаах хугацаа 12 сар, гэрээт цэргийн алба хаах анхны хугацаа 24 сар байх бєгєєд гэрээний хугацааг цаашид байлдагч, тvрvvчийн алба хаах насны дээд хязгаарт хvртэл vргэлжлvvлэн сунгаж болно.

Хугацаат болон гэрээт цэргийн албаны байлдагч нь байлдагч, ахлах байлдагч, тvрvvч нь дэд тvрvvч, тvрvvч, ахлах тvрvvч цолтой байна.

Иргэн цэргийн албыг сайн дурын vндсэн дээр гэрээгээр хаах журмыг Засгийн газар тогтооно. /Энэ зvйлийн нэр, 1 дэх хэсгийг 1997 оны 10 дугаар сарын 23-ны єдрийн хуулиар єєрчлєн найруулсан/.

2. Монгол Улсын Ерєнхийлєгч онцгой нєхцєл бий болсон vед хугацаат албаны байлдагч, тvрvvчийн цэргийн алба хаах хугацааг гурав хvртэл сарын хугацаагаар сунгаж болно.

3. Монгол Улсын батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн сайд албаа vлгэр жишээчээр хааж, цэргийн зохих мэргэжил эзэмшсэн хугацаат албаны байлдагч, тvрvvчийг цэргийн албаны хугацаа дуусахаас гурав хvртэл сарын ємнє халах эрхтэй.

4. Хугацаат албаны байлдагч, тvрvvчийн цэргийн алба хааж эхэлсэн хугацааг тэднийг цэрэг татлагын байрнаас анги, байгууллагад хуваарилсан єдрєєс тооцно.

5. Байлдагч, тvрvvчийн цэргийн алба хааж дуусгасан хугацааг тэднийг бэлтгэлээр халах тухай ангийн захирагчийн тушаал гарсан єдрєєс тооцно.

6. Цэргийн жинхэнэ албаны ээлжит татлагын єєрчлєлттэй уялдуулан байлдагч, тvрvvч нарыг цэргийн албаны хугацаа дуусахаас ємнє нийтээр халах зєвшєєрлийг Улсын Их Хурал олгоно.

15 дугаар зvйл. Байлдагч, тvрvvчийг цэргийн албанаас халах

16 дугаар зvйл. Байлдагч, тvрvvчийг цэргийн жинхэнэ албанаас чєлєєлєх, хасах, нєхєн хаалгах

1. Байлдагч, тvрvvчийг эрvvл мэндийн байдал, ар гэрийн гачигдал зэрэг хvндэтгэн vзэх шалтгаанаар хугацаанаас ємнє цэргийн жинхэнэ албанаас чєлєєлж болно. Байлдагч, тvрvvч цэргийн алба хааж байхдаа гэмт хэрэг vйлдэж хорих ял шийтгvvлсэн бол хугацаанаас ємнє цэргийн албанаас хасна.

2. Хугацаанаас ємнє чєлєєлєх, хасах асуудлыг орон нутгийн тєрийн захиргааны байгууллагын тодорхойлолт, цэргийн эмнэлгийн магадлагаа, шvvхийн шийдвэрийг vндэслэн батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага шийдвэрлэнэ.

3. Цэргийн алба хаах хугацаа дуусахаас ємнє чєлєєлєгдсєн буюу хасагдсан байлдагч, тvрvvч энэ зvйлийн 1-д заасан шалтгаан арилмагц цэргийн жинхэнэ албаны vндсэн хугацааг нєхєн хаана.

4. Цэргийн жинхэнэ албанаас халагдсан байлдагч, тvрvvчийн тээвэр, хоол, хvнс, байрны зардлыг аймаг, нийслэл хvртэл цэргийн мэргэжлийн удирдлагын тєв байгууллага, сум, хорооны тєв хvртэл тєрийн захиргааны орон нутгийн байгууллага тус тус хариуцна.

Харин чєлєєлєгдсєн болон тvр чєлєєгєєр яваа байлдагч, тvрvvчийн орон нутагтаа очих зардлыг цэргийн анги, байгууллага олгоно.

17 дугаар зvйл. Цэргийн сургуулийн сонсогч

1. Цэргийн сургуульд суралцаж байгаа байлдагч, тvрvvч, ахлагч, офицерыг сонсогч гэнэ.

Цэргийн сургуульд 17 нас хvрсэн Монгол Улсын иргэнийг сонсогчоор элсvvлэн суралцуулж болно. Сонсогчийн цэргийн сургуульд суралцсан хугацааг цэргийн жинхэнэ алба хаасан хугацаанд тооцно.

2. Цэргийн сургуулийн сонсогчдод боловсрол, мэргэжил эзэмшvvлэх асуудлыг Монгол Улсын Боловсролын хуулийг vндэслэн батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага зохион байгуулна.

3. Цэргийн сургуулийн дvрмийг хуульд єєрєєр заагаагvй бол батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага батална.

18 дугаар зvйл. Ахлагчийн алба

1. Цэрэгт бvртгэлтэй мэргэжил бvхий иргэн сайн дураараа ахлагчийн албан тушаалд гэрээгээр цэргийн жинхэнэ алба хаахыг ахлагчийн алба гэнэ. Гэрээний анхны хугацаа таваас доошгvй жил байна.

2. Ахлагч нь дэд ахлагч, ахлагч, ахлах ахлагч цолтой байна.

3. Ахлагчийн албанд дараахь хvмvvсийг авч болно:

1/ цэргийн жинхэнэ албыг 8 сараас дээш хаасан байлдагч, тvрvvч;

2/ 35 хvртэлх насны нэгдvгээр зэргийн бэлтгэл vvрэгтэн;

3/ 30 хvртэлх насны эмэгтэйчvvд.

19 дvгээр зvйл. Офицерын алба

1. Офицерын цол бvхий иргэн Монгол Улсын Зэвсэгт хvчний зохих албан тушаалд цэргийн алба хаахыг офицерын алба гэнэ.

2. Офицерыг цолоор нь дунд, ахлах, дээд гэж ангилна. Дунд офицер нь дэслэгч, ахлах дэслэгч, ахмад, ахлах офицер нь хошууч, дэд хурандаа, хурандаа, дээд офицер нь хошууч генерал, дэслэгч генерал, хурандаа генерал, маршал цолтой байна.

3. Офицер, ахлагчийн цэргийн алба хаах журмыг батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага тогтооно.

5. Офицер, ахлагчийг дараахь тохиолдолд нас харгалзахгvйгээр цэргийн жинхэнэ албанаас бэлтгэлээр халж болно:

1/ цэргийн жинхэнэ албанд биеийн эрvvл мэндээр тэнцэхгvй тухай цэргийн эмнэлгийн эмч нарын зєвлєлгєєний дvгнэлт гарсан;

2/ анги, байгууллага татан буугдсан, орон тоо нь хасагдсан, эсхvл офицер, ахлагчийн тоог цєєрvvлсэн;

3/ мэргэжил, чадварын хувьд гvйцэтгэж байгаа ажил, албан тушаалдаа тэнцэхгvй болсон;

4/ Цэргийн дvрэм, сахилгыг удаа дараа зєрчсєн;

5/ гэмт хэрэг vйлдэж, хорих ял шийтгvvлсэн;

6/ ар гэрийн гачигдал, єєрийн хvсэлтээр.

ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ

ЦЭРГИЙН БЭЛТГЭЛ АЛБА

20 дугаар зvйл. Цэргийн бэлтгэл албанд байх нас

Цэргийн бэлтгэл албанд дээд офицер 60 нас, ахлах офицер 55 нас, дунд офицер, ахлагч болон эмэгтэй офицер, ахлагч 50 нас, байлдагч, тvрvvч 45 нас хvртэл байж болно.

21 дvгээр зvйл. Дайчилгааны сургууль, цугларалт

1. Цэргийн бэлтгэл vvрэгтний цэрэг, техникийн бэлтгэлийг дээшлvvлэх зорилгоор тэднийг дайчилгааны сургууль, цугларалтад дараахь хугацаагаар татан оролцуулна:

1/ бэлтгэл офицерыг 5 жилд нэг удаа, цэргийн чухал мэргэжил бvхий нэгдvгээр зэргийн бэлтгэл vvрэгтнийг 3 жилд нэг удаа тус бvр нэг сар хvртэл;

2/ хоёрдугаар зэргийн бэлтгэл vvрэгтнийг бэлтгэлд байх хугацаанд нь гурван сар.

2. Байлдааны цагийн орон тоонд оногдуулан данслагдсан бэлтгэл vvрэгтнийг энэ зvйлийн 1-ийн 1-д заасан хугацаагаар цугларалтад хамруулсан эсэхийг харгалзахгvйгээр цэргийн хээрийн сургуульд татан оролцуулна.

3. Тєрийн бvх шатны байгууллагын удирдах албан тушаалтны цэргийн бэлтгэл сургалтыг Засгийн газрын шийдвэрийн дагуу батлан хамгаалах асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага зохион байгуулж явуулна.

4. Цэргийн бэлтгэл vvрэгтний сургалтыг Монгол Улсын Зэвсэгт хvчний Ерєнхий штаб зохион байгуулж явуулна.

5. Цэргийн бэлтгэл vvрэгтнийг дайчилгааны сургууль, цугларалт, хээрийн сургуульд оролцох хугацаанд тvvний эрхэлж байсан ажил, албан тушаалыг vндсэн байгууллага нь хэвээр хадгалж, дундаж цалин, хєлсийг олгоно. Дайчилгааны сургууль, цугларалт, хээрийн сургуульд оролцох хугацаанд ажиллаж байсан байгууллага нь татан буугдвал харьяалах дээд байгууллага болон тухайн байгууллагын vvргийг шилжvvлэн авсан байгууллага дээрх vvргийг хvлээнэ. Харьяалах дээд буюу vvргийг шилжvvлэн авсан байгууллага байхгvй тохиолдолд тухайн байгууллагыг татан буулгах ажлын хэсэг уг асуудлыг шийдвэрлэнэ.

6. Цэргийн бэлтгэл vvрэгтэн дайчилгааны сургууль, цугларалт, хээрийн сургуулийн vед євчилж, тvvнийг дуустал эдгэрээгvй бол цугларалт дууссан єдрєєс эхлэн ажиллаж байсан байгууллага эрхэлсэн ажил, албан тушаалыг хэвээр хадгалж, хууль тогтоомжийн дагуу тэтгэмж олгоно.

7. Дайчилгааны сургууль, цугларалт, хээрийн сургуульд оролцож цэргийн зохих мэргэжил эзэмшсэн цэргийн vvрэгтэнд цэргийн цол олгоно.

23 дугаар зvйл. Цэргийн бэлтгэл vvрэгт нийг чєлєєнд гаргах

Цэргийн бэлтгэл албанд байх нас хэтэрсэн, эрvvл мэндээр цэргийн албанд тэнцэхгvй гэж эмнэлгийн дvгнэлт гарсан бэлтгэл vvрэгтнийг чєлєєнд гаргаж, бvртгэлээс хасна.

24 дvгээр зvйл. Цэргийн тоо бvртгэл

1. Цэргийн тоо бvртгэл нь цэргийн жинхэнэ болон бэлтгэл алба хаах vvрэг бvхий иргэний бэлтгэл судалгааны нэгдсэн тогтолцоо мєн.

2. Цэргийн жинхэнэ болон бэлтгэл алба хаах насны иргэн жил бvр цэргийн тоо бvртгэлд бvртгvvлнэ. Бvртгvvлсэн тухай тэмдэглэлийг иргэний паспортад хийнэ.

3. Цэргийн тоо бvртгэлийг зохион байгуулах журмыг цэргийн мэргэжлийн удирдлагын тєв байгууллага тогтоож, тєрийн захиргааны орон нутгийн байгууллага тоо бvртгэлийг эрхлэн гvйцэтгэнэ.

ТАВДУГААР БYЛЭГ

ЦЭРГИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН ЭРХ ЗYЙН БАЙДАЛ

25 дугаар зvйл. Цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдлын агуулга

1. Цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдлын агуулгад Монгол Улсын Yндсэн хууль, энэ хууль, хууль тогтоомжийн бусад актаар тогтоосон тэдний эрх, vvрэг, хууль зvйн хариуцлага болон эрх vvргээ хэрэгжvvлэх баталгаа багтана.

2. Цэргийн албан хаагч нь Монгол Улсын Yндсэн хууль, бусад хуульд заасан иргэний нийтлэг эрх, эрх чєлєє эдэлж, vvрэг биелvvлэхийн зэрэгцээ Зэвсэгт хvчний зориулалт, цэргийн албаны онцлогтой холбогдуулан тэдэнд эрх зvйн байдлын зарим хязгаарлалт, хєнгєлєлт, давуу байдлыг хуулиар тогтоож болно. Цэргийн албаны vvрэг гvйцэтгэхтэй холбогдсон бусад харилцааг цэргийн дvрмээр зохицуулна.

26 дугаар зvйл. Цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдалд хамаарах хvмvvс

Цэргийн албан хаагчийн эрх зvйн байдалд:

1/ Монгол Улсын зэвсэгт хvчин, бусад цэргийн жинхэнэ албан хаагчид;

2/ дайчилгааны сургууль, цугларалтад оролцож байгаа цэргийн vvрэгтэн тус тус хамаарна.

27 дугаар зvйл. Цэргийн албан хаагчийг албан vvргээ гvйцэтгэж байгаад тооцох

Цэргийн албан хаагчийн ангидаа байх, ажилдаа ирэх, харих, ангийн байрлалын гадна албан vvргээ биелvvлэхийг цэргийн албаны vvргээ гvйцэтгэж байгаад тооцно.

28 дугаар зvйл. Цэргийн албан хаагчийн давуу эрх, хєнгєлєлт

1. Цэргийн жинхэнэ алба хаасан хугацааг иргэний ажилласан, цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр тогтоох хугацаанд оруулан тооцно.

2.Тайван цагт нисэх цагийн нормоо биелvvлсэн байлдааны сєнєєгч онгоц, байлдааны нисдэг тэрэгний нисэх бvрэлдэхvvн, хилийн суман, хороонд болон тэдэнтэй адил нєхцєлд байрлаж байгаа радио-техникийн салбарын офицер, ахлагчийн алба хааж байгаа нэг жилийг 1 жил 4 сард дvйцvvлэн тооцно. /Энэ хэсгийг 1997 оны 10 дугаар сарын 23-ны єдрийн хуулиар єєрчлєн найруулсан/.

3. Офицер, ахлагч нь анги, байгууллагынхаа захирагч, даргын зєвшєєрснєєр ажлынхаа чєлєєт цагаар сурган хvмvvжvvлэх, зохион бvтээх, уран бvтээл, шинжилгээ, судалгааны ажлыг тvр хавсран гvйцэтгэж болно.

4. Офицер, ахлагч гэрээт цэргийн албан хаагч жил бvр ажлын 15 єдєр, сонсогч ажлын 25 єдрийн амралтыг биеэр эдэлнэ. Замд зайлшгvй шаардагдах єдрийг амралтын хугацаанд тооцохгvй. Офицер, ахлагч нарт цэргийн жинхэнэ алба хаасан 5 жил тутамд ажлын хоёр єдрийн нэмэгдэл амралт олгоно.

5. Цэргийн анги, байгууллагын мэдлийн орон сууцанд амьдарч байгаа офицер, ахлагчийн орон сууцны хєлсийг 30 хvртэл хувиар хєнгєлнє. Хэрэв цэргийн анги, байгууллага офицер, ахлагчийг орон сууцаар хангаагvй бол орон сууцны vнэлгээт хєлсний 30 хvртэл хувьтай тэнцэх тусламжийг анги, байгууллага олгоно.

6. Офицер, ахлагчид байнга оршин суух газартаа амины орон сууц барихад нь Монгол Улсын Засгийн газраас тогтоосон журмын дагуу хєнгєлєлт vзvvлнэ.

7. Офицер, ахлагч нь ажлын нєхцєл, албан тушаал, мэргэжил, мэргэжлийн зэрэг, цэргийн цол, алба хаасан хугацаа зэргийг vндэслэн тогтоосон дvрэмт хувцасны болон мєнгєн хангамжтай байхаас гадна байлдааны жижvvрлэлт хийх, харуул, манаанд гарах, хээрийн сургууль, дадлага хийх vедээ хvнсний болон эдийн хангамж vнэгvй эдлэх эрхтэй.

8. Цэргийн албан хаагчийн хангалт, vйлчилгээний тєрєл, тэдгээрийн хэмжээ, олгох журмыг Монгол Улсын Засгийн газар тогтооно.

9. Цэргийн албан хаагчийн цалин, бусад хангамжаас хууль тогтоомжид зааснаас гадуур єєрийн нь зєвшєєрєлгvйгээр суутгал хийхийг хориглоно.

10. Хугацаат байлдагч, тvрvvчийг эмнэлгийн vйлчилгээгээр тєлбєргvй хангана. Офицер, ахлагч, гэрээт цэргийн албан хаагчийн эрvvл мэндийн даатгал, эмнэлгийн vйлчилгээг Монгол Улсын иргэний эрvvл мэндийн холбогдох хуулиар зохицуулна.

11. Энэ хэсгийг 1994 оны 6-р сарын 13-ний єдрийн хуулиар хvчингvй болсонд тооцсон.

12. Офицер, ахлагч шилжин томилогдох, цэргийн жинхэнэ албанаас бэлтгэлээр халагдах vед тvvнийг гэр бvлийн гишvvд, ачаа тээшийн хамт оршин суух газарт нь хvргэх тээврийн хэрэгслийг анги, байгууллагаас гаргах буюу зардлыг автомашин, тємєр замын vнэлгээт хєлсєєр олгоно.

13. Офицер, ахлагч єєр анги, байгууллагад шилжин алба хаах болсонтой холбогдож эхнэр (нєхєр) нь хєдєлмєрийн гэрээ цуцлахад хvрсэн бол тэдэнд нэг сараас доошгvй хугацааны дундаж цалинтай тэнцэх тэтгэмжийг ажиллаж байсан байгууллага нь олгоно.

29 дvгээр зvйл. Цэргийн албан хаагчийн эрхийн зарим хязгаарлалт

1. Цэргийн албан хаагч цэргийн албаны vvргийн онцлог, тvvнд тавих шаардлагаас vндэслэн дараахь vйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно:

1/ цэргийн албан хаагч улс тєрийн зорилгоор эвлэлдэн нэгдэх, улс тєрийн vйл ажиллагаа явуулдаг эвсэл, холбооны гишvvн байх;

2/ тєрийн бодлого, цэргийн удирдлагын шийдвэр, захирагч даргын тушаалыг эсэргvvцэх;

3/ захирагч, даргын зєвшєєрєлгvйгээр цэргийн дvрэмд зааснаас бусад жагсаал, цуглаан зохион байгуулах, тvvнд оролцох;

4/ байлдагч, тvрvvч нь цэргийн жинхэнэ алба хаах хугацаандаа цэргийн анги, байгууллагын зохион байгуулснаас бусад сургууль, дамжаанд суралцах;

5/ анги, байгууллагын захирагч, даргын зєвшєєрєлгvйгээр гадаад улсад зорчих;

6/ цэргийн нууц баримт бичиг, зэвсэг, техниктэй холбогдох албан тушаалд ажиллаж байсан офицер, ахлагч цэргийн албанаас бэлтгэлээр халагдсаны дараа гурван жилийн дотор гадаад улсад байнга оршин суухаар явах.

Захирагч /дарга/-ын тусгаарлан саатуулах эрх, цэргийн албан хаагчийг тусгаарлан саатуулах журмыг цэргийн дvрмээр тогтооно. /Энэ єгvvлбэрийг 1997 оны 10 дугаар сарын 23-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/.

2. Цэргийн албан хаагчийг байлдааны жижvvрлэлт, харуул, манаанд гарах, хээрийн сургууль, цугларалтын vед болон хууль тогтоомж, тvvнд нийцvvлэн гаргасан эрх зvйн бусад актад зааснаар илvv цагаар ажиллуулж болно.

3. Анги, байгууллагын захирагч даргын шийдвэрээр цэргийн албан хаагчийн амралтын цагийг цэргийн дvрэмд заасны дагуу хязгаарлаж болно.

4. Цэргийн албан хаагчийн алба хааж буй ангийн байршлаас шалтгаалан тvvний оршин суух газрыг тухайн ангийн захирагч тогтоож болно.

5. Цэргийн албаны vvрэг гvйцэтгэж байхдаа эд хєрєнгийн хохирол учруулсан цэргийн албан хаагчид хууль тогтоомжид заасны дагуу эд хєрєнгийн хариуцлага хvлээлгэнэ.

6. Цэргийн албан хаагчийг цэргийн дvрэмд заасан шийтгэл оногдуулах журмаар сахилгын хорих байранд тусгаарлан саатуулж болно.

1.Цэргийн хvрээ, хотхон, ангийн захирагч /дарга/-ийн тушаалаар томилогдсон жижvvр, харуул, манааны бvрэлдэхvvн, тусгай vvрэг гvйцэтгэж байгаа цэргийн албан хаагч, цэргийн тусгай ачаа хамгаалагч нь аливаа халдлага, гэмт этгээдийн vйлдэл, эсэргvvцлийг єєр арга, хэрэгслээр таслан зогсоох боломжгvй дараахь тохиолдолд эцсийн арга хэмжээ болгон галт зэвсэг хэрэглэх эрхтэй:

1/ цэргийн харуул хамгаалалтад байгаа объектод хvч хэрэглэн халдах;

2/ байлдааны зэвсэг, техникийг булаан авахаар оролдох;

3/ цэргийн албан хаагч болон иргэдийн амь нас, эрvvл мэндэд ноцтой хохирол учруулж болохуйц халдлага хийх;

4/ оргон зугтсан онц аюултай гэмт хэрэгтэнг баривчлахад дэмжлэг vзvvлэх.

2.Боломжтой бvх тохиолдолд зэвсэг хэрэглэхийн ємнє заавал урьдчилан анхааруулна.

З.Цэргийн албан хаагч аюулын дохио єгєх, тусламж дуудах, араатан амьтнаас єєрийгєє болон бусдыг хамгаалахын тулд зэвсэг хэрэглэж болно.

4.Цэргийн албан хаагчийн зэвсэг авч явах, хэрэглэх журмыг цэргийн дvрмээр тогтооно. /Энэ зvйлийг 1997 оны 10 дугаар сарын 23-ны єдрийн хуулиар нэмсэн/.

ЗУРГАДУГААР БYЛЭГ

ДАЙЧИЛГААГААР ЦЭРГИЙН АЛБАНД ТАТАХ, ЦЭРГИЙН АЛБАНААС ХАЛАХ

30 дугаар зvйл. Цэргийн албанд дайчилгаагаар татах

1. Монгол Улсын Yндсэн хууль, бусад хуульд заасан vндэслэлээр Монгол Улсын Ерєнхийлєгч бvх нийтийн буюу хэсэгчилсэн цэргийн дайчилгааг зарлан, цэргийн бэлтгэл vvрэгтнийг цэргийн албанд татаж 3 сар хvртэл хугацаагаар vvрэг гvйцэтгvvлж болно. Шаардлагатай тохиолдолд дээрх хугацааг зєвхєн хуулиар сунгана.

2. Дайны vед дайчилгаагаар цэргийн албанд татах насны дээд, доод хязгаарыг Монгол Улсын Их Хурал єєрчлєн тогтоож болно.

3. Дайны vед ажиллах онц чухал vйлдвэрийн газар, байгууллагын тасралтгvй vйл ажиллагааг хангах зорилгоор цэргийн албанд татахаас чєлєєлєх цэргийн vvрэгтний жагсаалтыг тайван цагт Монгол Улсын Засгийн газар урьдчилан тогтооно.

31 дvгээр зvйл. Дайчилгаанаас халах

Дайчилгаагаар ирсэн цэргийн албан хаагчийг Монгол Улсын Ерєнхийлєгчийн шийдвэрээр цэргийн албанаас хална.

ДОЛДУГААР БYЛЭГ

АЛБАН ТУШААЛТАН, ИРГЭНД ХYЛЭЭЛГЭХ ХАРИУЦЛАГА

32 дугаар зvйл. Захиргааны хариуцлага

1. Байгууллагын эрх баригч (албан тушаалтан) цэрэг татлагын товчооны дарга, гишvvн, vзлэг хийсэн эмч энэ хуулиар тогтоосон vvргийг биелvvлээгvй, тvvнчлэн иргэнээс цэргийн vvргээ биелvvлэхэд саад хийсэн нь эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэхээргvй бол тvvнийг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга 50000 хvртэл тєгрєгєєр, сум, дvvргийн Засаг дарга 30000 хvртэл тєгрєгєєр торгоно.

2. Цэргийн тоо бvртгэлийн журам зєрчсєн, зарлан дуудсан хугацаанд хvндэтгэн vзэх шалтгаангvйгээр ирээгvй, дайчилгааны сургууль, цугларалт болон цэрэг татлагаас зайлсхийсэн цэргийн vvрэгтэн, цэргийн насны иргэнийг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга 50000 хvртэл тєгрєгєєр, сум, дvvрэг, баг, хорооны Засаг дарга 10000 хvртэл тєгрєгєєр торгоно.

Албан тушаалтан, иргэн энэ хуулийн заалтыг зєрчсєн нь гэмт хэргийн бvрэлдэхvvнтэй бол тvvнд Монгол Улсын Эрvvгийн хуульд заасан хариуцлага хvлээлгэнэ.

34 дvгээр зvйл. Хууль хvчин тєгєлдєр болох

Энэ хуулийг 1992 оны 6 дугаар сарын 1-ний єдрєєс эхлэн дагаж мєрдєнє.

МОНГОЛ УЛСЫН БАГА ХУРЛЫН ДАРГА Р.ГОНЧИГДОРЖ

МОНГОЛ УЛСЫН БАГА ХУРЛЫН НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА Б.ЧИМИД

/Монгол Улсын 1998 оны 10 дугаар сарын 2-ны, 2000 оны 1 дvгээр сарын 28-ны єдрийн хуулийн єєрчлєлтийг тусгав/.