Энэ
тухай бид тєдийлєн
ярьдаггvй.
Энэ чухам юv
юм бэ? Чухам юv
бидэнд ийм
эрх олгож
байгаа юм бэ?
Монголчууд
урьд ємнє
иргэд нь тєрдєє
vйлчилдэг
захиргаадалтын
нийгэмд аж тєрж
байлаа. Одоо
бид тєр нь
иргэддээ
vйлчилдэг
ардчилсан
тогтолцоонд
амьдрах
болжээ. Энэ
нийгмийг бид
хvнлэг,
иргэний нийгэм
гэж
тодорхойлж
байгаа
билээ.
Нэгдvгээрт,
бид єєрсдєє
ардчилсан
сонгуулиар тєрєє
бvрдvvлж,
бидний
сонгосон тєр
иргэдийн улс
тєр, эдийн
засаг,
нийгмийн
эрхийг
хангаж,
Засгийн
газраа
томилон тvvнд
ард тvмнийхээ
аз жаргалтай,
сэтгэл
хангалуун,
элбэг баян амьдрах
хамгийн
таатай нєхцєлийг
бvрдvvлэх vvрэг
ноогдуулдаг.
Хоёрдугаарт,
тєр, засгийн
газар, тvvний
бvтцийн
байгууллагуудыг
бид
хувийнхаа
халааснаас
санхvvжvvлдэг.
Энэ нь
бидэнд тєр,
засаг маань
амласнаа аль
хэр биелvvлж
байна, бидний
мєнгийг аль
хэр vр
ашигтай
зарцуулж
байна гэдэгт
хяналт тавих
хууль ёсны
эрх олгож
байгаа билээ.
Мэдээлэлгvйгээр
ийм хяналт
тавих аргагvй.
Мэдээллийг
ардчиллын
хvчил тєрєгч
гэдэг. Иймд бид
мэдэх эрхтэй.
Олон нийт нь
хэвлэл
мэдээлэл, тєрийн
бус
байгууллага
зэрэг
иргэний
нийгмийн
байгууламжуудаар
дамжуулан
хяналтаа
хэрэгжvvлнэ.
Энэ
байгууламжууд
хvчирхэг бус,
vйл ажиллагаа
явуулах нєхцєл
орчин нь
таагvй,
хязгаарлагдмал
бол хариуцлагатай
байж
чадахгvй,
эсвэл буруу
ташаа арга
зам эрэлхийлэхэд
хvрнэ.
Иргэний
нийгэм тєлєвшєн
хvчирхэгжих хєрс
vгvй бол
ардчилал
эрvvл саруул
байж vл чадна. Мэдээллийн
эрх чєлєє
хууль ёсоор
баталгаажсан
цагт бид
зохих ёсоор
хяналтаа
тавих
боломжтой
болно.
Лондон
хотноо тєвтэй
"Хєгжлийн
Ухамсрын
Сан" хэмээх
олон улсын байгууллагын
шинжээчид
эдийн
засгийн хvндрэл
бэрхшээл нь
иргэдийнхээ
улс тєрийн
эрх чєлєєг
хангах
талаар
амжилт олж
чадаагvйтэй
холбоотой
гэж нотолж
байна.
Засгийн
газрын ил тод
байдал
хангагдаагvй,
улс тєрийн
хариуцлага
сул,
иргэдийнхээ
улс тєрийн
бvх эрхийг
адил тэгш
хангаагvй нєхцєлд
эдийн
засгийн хєгжил
тогтвортой
байж чадахгvй
гэж тэд vзэж байна.
Монгол
улс
ардчиллыг хєгжvvлж
байна. 1992 онд
батлагдсан
Yндсэн
хуулиндаа
хvний эрхийг
хуульчилж
дээдэлсэн,
хэвлэл
мэдээллийн чєлєєт
байдлыг
хvлээн зєвшєєрснєєр
хараат бус
хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгслийн
тогтолцоо
бий болж, чєлєєт
хэвлэлийн
нийгэмд
гvйцэтгэх
vvрэг шинэчлэгдэж
байгаа билээ.
Иргэдийн эрх
ашгийг хамгаалах,
нийгэмд
vйлчлэх чиг
vvрэг бvхий
олон тооны
ТББ
байгуулагдаж,
vйл ажиллагаа
явуулж буй нь
Монгол дахь
ардчиллын
томоохон
ололт юм.
1998 онд
Хэвлэлийн
эрх чєлєєний
хууль
батлагдаж,
цагдан
хяналтыг
(цензур)
хориглож,
олон нийтийн
хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгслийг тєр
ємчлєх
эрхийг
хязгаарлан Хэвлэл
мэдээллийн
эрх чєлєє,
хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгслийн чєлєєт
байдлыг
хязгаарласан
хууль батлан
гаргахыг
хориглосон
нь чухал
алхам болсон
юм. Гэвч энэ
хуулийг засаг
тєрийн
байгууллага
ёсчлон
биелvvлэхгvй
байгаа нь
харамсалтай.
Монголын
радио,
телевиз гэхэд
урьдын адил
Засгийн
газраас шууд
санхvvжин тvvнд
vйлчилсээр
байна. Орон
нутгийн
хэвлэл мэдээллийн
байгууллагууд
олон нийтэд
vйлчлэх статустайгаар
Иргэдийн Тєлєєлєгчдийн
Хурлын
мэдэлд очсон
гэх боловч
хэрэг дээрээ
тєрийн
удирдлага,
хяналтыг
эрхэлдэг
засаг даргынхаа
хараа хяналт
дор
ажилласан хуучин
уламжлал єєрчлєгдєєгvй
байна.
Ийм нєхцєлд
иргэд зєвхєн
тухайн vеийн
Засгийн
газрын
бидэнд тулгасан
мэдээллийг
хvлээн авч
байгаа тул
олон ургальч
зарчим
алдагдаж
байгаа юм.
Энэ утгаар
бол Монгол
Улс
ардчиллын
vндсэн зарчмыг
алдагдуулж,
хvний эрхийг
зєрчиж буй
хэрэг. Хэвлэл
мэдээлэл
улам хєгжиж,
иргэний
нийгэм, олон
нийтийг
мэдээллээр
хангаж, тєр,
засгийн vйл
ажиллагаанд
хяналт тавих
vvргээ
жинхэнэ
ёсоор
биелvvлэх гол
нєхцєл
болсон эрх
зvйн
механизм,
эдийн
засгийн орчин
хангалттай
бус байна.
Хэвлэлийн
эрх чєлєєний
тухай
хуулиар
Yндсэн
хуулийн
vндэслэлийг
тодруулан
баталгаажуулсан
хэдий ч заалтууд
нь
хэрэгжихгvй
байгаа нь ємнєхєєсєє
ухарсан мэт зєрчилтэй
байгаа юм.
Энэ нь
иргэдийн
мэдээлэлд
нэвтрэх, олж
авах эрх нь
амьдрал дээр
туйлын
тодорхойгvй,
захиргааны
vзэмжээр
шийдвэрлэх
хэмжээнд
байгааг
нотолж байна.
Иймд
ардчилсан,
олон ургальч
хэвлэл мэдээллийг
хєгжvvлж, тvvний
нийгмийн
хоточ нохой
байх vvрэг, хариуцлагаа
зохих ёсоор
биелvvлэх
боломжийг
хангахын
тулд чухал ач
холбогдол
бvхий зарим
алхмыг нэн
даруй хийх
шаардлагатай
юм.
Тєрийн
бус
байгууллагын
тухай хууль 1995
оноос vйлчилж
эхэлсэн ч тєр,
засаг,
бизнесийн
хvрээний
байгууллагуудаас
ТББ-ыг дэмжих
эдийн засаг,
эрх зvйн механизм
алга байна.
Татварын
тухай
хуулиас нийгэм,
соёлын арга
хэмжээг
дэмжихэд
татаварын хєнгєлєлт
vзvvлдэг
заалтыг
хассан нь
туйлын буруу
шийдвэр юм.
" Глоб
Интернейшнл"
тєрийн бус
байгууллага
нь єнгєрсєн
жил Будапешт
дахь Олон
улсын "
Нээлттэй нийгэм"
хvрээлэнгийн
Хэвлэл
мэдээллийн хєтєлбєрийн
санхvvжилтээр
2000 оны 12-р
сараас
хэрэгжvvлж
буй "Хэвлэлийн
хууль эрх
зvйн
шинэтгэл" тєслийн
хvрээнд
Монгол улсад
vйлчилж буй хууль
тогтоомжид
судалгаа
хийсэн юм. Энэ
удаагийн
судалгаанд
гол тєлєв
vзэл бодлоо
илэрхийлэх,
мэдээллийн
болон хэвлэл
мэдээллийн
эрх чєлєє,
хэвлэл
мэдээллийн
байгууллагын
ашиг сонирхолтой
шууд
холбоотой
заалтуудыг
тvvвэрлэн
нягтлан vзсэн
юм. Судалгаа
хийсэн 230 гаруй
хуулийн 91-д нь
хэвлэл
мэдээлэлтэй
шууд холбоотой
заалтууд
оржээ.
Эдгээрээс 51
хуулийн
зарим
заалтын илvv
хязгаарлалтыг
халахуйц єєрчлєлт
оруулах
шаардлагатай
гэж vзсэн юм.
Мэдээллийн
эрх чєлєє
гэдэгт бид
хоорондоо нь
нягт
холбоотой бvлэг(хэсэг)
эрх, эрх чєлєєг
хамруулан
ойлгодог.
Ардчиллыг
бэхжvvлэхэд
мэдээллийн
эрх чєлєє
хамгийн
чухал vvрэг
гvйцэтгэнэ.
Олон нийтэд vйлчилдэг
байгууллагын
мэдээлэл бол
улс тєрч,
албан
тушаалтнуудын
тусын тулд
бус харин
олон нийтийн
ашиг
сонирхолд
зориулагдсан
юм.
Мэдээллийг
нууцлах
чухал
шаардлага
vндэслэл байсан ч тvvнийг хvн бvр
олж
авах, хvртэх
боломжтой
байх нь
зvйтэй.
Хамгийн чухал нь,
мэдээллийн
эрх чєлєє бол
хариуцлага
хvлээх
чадвартай, ил
тод Засгийн
газрын нэг
гол
бvрэлдэхvvн
хэсэг юм.
Энэ нь
иргэдэд
Засгийн
газрын
явуулж байгаа
vйл
ажиллагаа,
авилгыг
илрvvлэх,
удирдлагын
алдаатай
ажлыг харах
боломж
олгоход голлох
vvрэг гvйцэтгэнэ.
Засгийн
газар
нээлттэй
байх нь сонгогчид
сонгуульт
албан
тушаалтныхаа
vйл
ажиллагааг
vнэлж
дvгнэхэд
зайлшгvй
шаардлагатай.
Мєн шинэ
бодлогын
эсрэг тухай
бvр
эсэргvvцлээ илэрхийлэх
жишээгээр
ард иргэдэд єєрийн
ардчилсан
эрхийг vр єгєєжтэй
эдлэхэд ч
чухал билээ.
Улс
орнуудад
хууль
тогтоомжоор
дамжуулан
мэдээллийн
эрх чєлєєний
эрхийг
хангах
талаар
бодитой
алхам хийх
vvрэг
хариуцлагыг
тєр єєрєє
хvлээх нь
нэмэгдэж
байна.
Yндсэн хуулийн
заалтаар
мэдээллийн
эрх чєлєєг
баталгаажуулж
байгаа нь ард
нийт єєрийн
хvсэлтээр эрх
мэдэлтнvvдийг
сонгодог, ардчилсан
vйл явцын
хэвийн бєгєєд
зохих хэм
хэмжээ гэж
vзэх улс тєрийн
соёлыг
эрхэмлэх
эрмэлзлэл юм.
Мэдээлэл олж
авах, тvvнд
нэвтрэх
хууль
тогтоомж Yндсэн
хуулийн
заалтыг илvv
баталгаажуулдаг.
Ийм хууль vгvй
бол чухамхvv
яагаад
мэдээллээ
нууцалж буй
vндэслэлээ
Засгийн
газар
тодруулах
шаардлагатай
болно. Энэ нь
эргээд
Засгийн
газар єєртєє
хариуцлага
ноогдуулж
буй хэрэг юм. Монголтой
ижил тєстэй
Унгар,
Болгар, Орос,
Чех, Албаниь
тэр бvv хэл
хэвлэл
мэдээллийн
эрх чєлєє
туйлын
хязгаарлагдмалд
тооцогддог
Кыргыз улс
хvртэл
мэдээллийн
эрх чєлєєг
баталгаажуулсан
хуультай
болжээ.
Манай
улс " Хvний
Эрхийн
Тvгээмэл
Тунхаглал"-ын
vзэл санааг
хvлээн зєвшєєрдєг.
Мєн " Иргэний
болон улс тєрийн
эрхийн тухай
Олон улсын
Пакт", " Хvний
эдийн засаг,
нийгэм,
соёлын
эрхийн тухай
Олон улсын
Пакт"-д
нэгдэн орсон
юм. Yvгээрээ
Монгол улс
дээрх чухал
баримт
бичгийн хvний
эрх,
мэдээллийн
эрх чєлєєтэй
холбоотой
заалтуудыг
дагаж мєрдєнє
гэдгээ хvлээн
зєвшєєрсєн
байна.
Иргэний
болон Улс Тєрийн
Эрхийн тухай
олон улсын
Пактын 19 -р
зvйлд vзэл
бодлоо хєндлєнгийн
оролцоогvйгээр
илэрхийлэх
эрхийг дараахь
байдлаар
тунхагласан
байдаг. Тухайлбал:
1.
Хvн бvр єєрийн
vзэл бодлыг чєлєєтэй
хєндлєнгийн
шахалтгvй
баримтлах
эрхтэй.
2.
Хvн бvр
vзэл бодлоо чєлєєтэй
илэрхийлэх
эрхтэй. Энэ
эрх нь тєрєл
бvрийн
мэдээлэл
болон vзэл
санааг улсын
хил хязгаар
vл харгалзан
амаар,бичгээр
буюу хэвлэлээр,
эсхvл уран
сайхны ,
тvvнчлэн єєрийн
сонгосон
бусад аргаар
чєлєєтэй эрж
хайх, хvлээн
авах, тvгээх
эрх чєлєє
багтана.
3.
Энхvv зvйлийн
2-т дурьдсан
эрхийг эдлэх
нь онцгой vvрэг,
хариуцлалгыг
ногдуулна.
Энэ нь гагцхvv хуулиар
тогтоосон
зарим
хязгаарлалттай
холбоотой бєгєєд
тэдгээр нь:
а.
Бусдын
эрх, алдар
хvндийг
хvндэтгэх
б.
Yндэсний
аюулгvй
байдал, нийгмийн
хэв
журам,
хvн амын
эрvvл мэнд
буюу
ёс
суртахууныг
хамгаалах
зайлшгvй
шаардлага
Манай
Улс Yндсэн
хуульдаа
иргэдийнхээ
" Итгэл
vнэмшилтэй
байх,
vзэл бодлоо чєлєєтэй
илэрхийлэх,
vг хэлэх,
хэвлэн
нийтлэх, тайван
жагсаал
цуглаан
хийх
эрх чєлєєг"
баталгаажуулсан
байдаг. Мєн "
иргэд тєр,
тvvний
байгууллагаас
хууль ёсоор
тусгайлан
хамгаалбал
зохих нууцад
хамаарахгvй
асуудлаар
мэдээлэл
хайх, хvлээн
авах эрхтэй" гэсэн
байна.
Yндсэн
хуулинд
иргэдийн
vзэл
бодлоо чєлєєтэй
илэрхийлэх
эрхийг олон
улсын баримт
бичгvvдэд
заасанчлан "
хэвлэл
мэдээллээр болон
хил хязгаар vл
хамааран "
хангах тухай
хамгийн
чухал заалт
орхигдсон
байна.
Yндсэн
хуулийн 16. 17-д " Хvний эрх, нэр
тєр,
алдар хvнд,
улсыг батлан
хамгаалах,
vндэсний аюулгvй
байдал,
нийгмийн
хэв журмыг хангах
зорилгоор
задруулж vл болох тєр,
байгууллага,хувь
хvний нууцыг
хуулиар
тогтоон
хамгаална
" гэж
хуульчилсан
нь олон улсын
шаардлагад нийцнэ.
Гэвч хуулиар
юуг нууц гэж
тогтоох нь
анхаарал
татаж байгаа
юм.
2000 онд
УИХ-аас Хvний
эрхийн
vндэсний комиссийн
тухай хууль
баталсан нь
vзэл бодлоо
илэрхийлэх
эрх чєлєєг
хангах хууль
зvйн
баталгааг
сайжруулахад
чухал ач
холбогдолтой
болсон юм. Монгол улс
Yндсэн
хуулийнхаа
10-р зvйлийн 2-т " Монгол улс олон улсын гэрээгээр
хvлээсэн
vvргээ
шударга
сахин
биелvvлнэ" , мєн
зvйлийн 3-т " Монгол улсын олон улсын
гэрээ нь соёрхон
баталсан буюу
нэгдэн орсон
тухай хууль хvчин тєгєлдєр
болмогц
дотоодын
хууль
тогтоомжийн нэгэн адил
vйлчилнэ"
гэсэн нь
одоогоор
Монголын
хуульд
ороогvй байгаа
хэвлэл мэдээллийн
эрх чєлєєний
талаарх олон
улсын
гэрээний
заалтууд манай
хуулийн
хийдлийг нєхєх
боломж юм.
Иймээс ч
Yндсэн
хуулийн 16-р
зvйлийн 14-т
иргэд "
Монгол
улсын хууль,
олон улсын
гэрээнд
заасан эрх,
эрх чєлєє нь
зєрчигдсєн
гэж vзвэл
эрхээ
хамгаалуулахаар
шvvхэд гомдол
гаргах"
эрхтэй гэжээ.
Дээр
дурьдсанчлан,
манай
улс нэгэнт
гарын vсэг
зурж, нэгдэн
орсон эдгээр олон улсын
баримт
бичгийн
заалтуудыг мєрдєх ёстой бєгєєд
иргэдийнхээ
суурь
эрхийн талаар
гагцхvv
нарийн чанд,
зайлшгvй л
хязгаарлалт
тавьж болох
юм.
Монгол
улсын зарим
хуульд vзэл
бодлоо илэрхийлэх
эрх чєлєєгєє
эдлэхдээ єєрийн
эрхэлж буй
албан
тушаалттай
уялдан " хvндэтгэлтэй
хандах "
тухай заажээ.
Эдгээрт
цагдаагийн
албан хаагч,
шvvгч,
прокурор, Хvний
эрхийн
комиссын
гишvvн
хамрагдаж
байна. Мєн
албан
тушаалтны,
тухайлбал
Засгийн газрын
гишvvдийн vзэл
бодлоо
илэрхийлэх,
vг хэлэх эрх чєлєєг
" Засгийн
газрын
хуулийн 24-р
зvйлийн 4-д " Ерєнхий
сайдтай зєвшилцєнє
" гэсэн нь
хязгаарлалт
харагдаж
байна. Мєн Тєрийн
Ажилтны ¨с
Зvйн Кодод " тєрийн
албан хаагч
удирдах
даргынхаа зєвшєєрєлгvйгээр
мэдээлэл єгч
болохгvй"
гэжээ.
Манай улс
нууцыг 4
тvвшинд
хамгаалсан
байна.
1. 1995 онд
баталсан Тєрийн
нууцын тухай
хуулиар
хязгаарлалт
тогтоосон
байна. Уг
хуулийн 5
дугаар зvйлд "
улсын
vндэсний
аюулгvй байдлын
vзэл
баримтлал,
эдийн
засгийн
аюулгvй байдлыг
хангахтай
холбогдсон
мэдээ, баримт
бичиг, бусад
зvйлийн
нууцалбал
зохих хэсэг" ,"
гадаад
бодлого, байр
суурьтай
холбоотой тvvнчлэн
Монгол
улсаас
гадаад
орнуудтай байгуулсан
нууцалбал
зохих гэрээ,
хэлэлцээр, тэдгээрийн
тєсєл"-ийг тєрийн
нууцад
хамааруулахаар
тодорхойлжээ.
Тєрийн
нууцын
жагсаалтын
тухай
хуулиар нийт
73 зvйлийг
нууцлан
хамгаалахаар
баталжээ.
2.
Иргэдийн
хvний эрхийг
баталгаажуулахтай
холбогдуулан
хувь хvний
нууцыг 1995 онд
батлагдсан "
Хувь хvний
нууцын тухай
хуулиар "
хамгаалсан
байна.
Энэ хуулийн
2, 3-р зvйлд
тухайн хvний
хууль ёсны
ашиг
сонирхол, нэр
тєр, алдар
хvндэд илтэд
хохирол
учруулж
болзошгvй
мэдээ, баримт
бичиг, биет
зvйлийг " хувь
хvний
нууцгэнэ"
гээд нууцын тєрлийг
захидал
харилцааны,
эрvvл мэндийн,
хєрєнгийн,
гэр бvлийн
гэж
тодорхойлжээ.
Авилгын эсрэг
хуулийн 11.1 " Хєрєнгє,
орлогын
мэдvvлэг хувь
хvний нууцад
хамаарна"
гэсэн бєгєєд
ил болгох
асуудлыг
Хувийн
нууцын тухай
хуулиар
зохицуулах
юм байна.
Хувийн
нууцыг
хамгаалах
эрхийг vзэл
бодлоо
илэрхийлэх,
мэдээллийн
эрх чєлєєтэй
сєргvvлэн
тавихдаа олон
нийтийн эрх
ашгийн ємнє хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгслийн
хvлээсэн
vvргийг
харгалзан
тэнцвэржvvлэх
хэрэгтэй юм.
Ардчилсан
орны улс тєр,
олон нийтийн
зvтгэлтнvvд єєрийнх
нь хувийн
нууцад
жирийн
хvмvvсийнхээс
илvv халдана, албан
тушаал нь єндєр,
чухал байхын
хэрээр
шvvмжлэл,
мэдээлэлд илvv
ихээр єртєнє
гэдгийг
хvлээн зєвшєєрдєг байна.
Нэг
талаас vзэл
бодлын болон
мэдээллийн
эрх чєлєє,
олон нийтийн
мэдэх эрх, нєгєє
талаас
хувийн
нууцын эрх
хоёрыг
дэнсэлж vзвэл
нийгмийн
хоточ нохой байх
хэвлэлийн vvрэг илvv
давуу
болохыг
Европын шvvх єєрийн
зарчимд
баримталдаг
ажээ.
Ардчилсан орнуудад
сэтгvvлчид тєр,
засгийн
газрын
мэдээллийн
санд буй, тєрийн
нууцад
хамааруулснаас
бусад бvх
мэдээлэлд нэвтэрч
, vзэж
танилцах
хууль ёсны
эрх эдэлдэг
байна. Хувийн
амьдралтай
холбоотой
мэдээллийн
хувьд
нийгмийн ач
холбогдол
бvхий мэдээлэл,
єєрєєр
хэлбэл,
нийгэмд нэр
хvндтэй
хvмvvсийн
тухай мэдээллийг
олж авахыг
хvмvvс илvv
сонирхдог. Олон
нийтийн
шахалтаар бус,
єєрсдийн
сонголтоор
удирдах
албан
тушаалд дэвшсэн
хvмvvс нийгэмд єндєр
байр суурь
эзэлж, жирийн
иргэдийг
бодвол илvv
хариуцлага
хvлээдэг.
Хэвлэл
мэдээллийн эрх
чєлєє нь олон
нийтэд
тэдний тухай
мэдээллээр
хангах, ажил
хэргийг нь
vнэлж дvгнэх
боломж олгодог.
Тийм ч учраас
улс тєрч,
нийгмийн
зvтгэлтэн,
олны танил
хvмvvсийн шvvмжлэлд
єртєх хvрээ єргєн
бєгєєд тэд
vvнд
тэвчээртэй
хандах ёстой
гэж олон улсын
практикт
vздэг. Гэхдээ мэдээлэл
нь нийгэмд ач
холбогдолтой,
бодит vнэнд нийцсэн
байх
ёстойг бас
харгалздаг
юм.
3. Байгууллагын
тухай хуульд
" тухайн
байгууллага єєрєє
нууцын
жагсаалтаа
баталж мєрдєнє"
гэсэн нь
хамгийн
энгийн
мэдээллийг ч
нууцад
хамруулах
боломжийг
нээжээ.
4. Эрvvгийн
хууль болон
Геодези,
зураг зvйн
тухай хууль
зэрэг
зарим
салбарын
шинжтэй хууль
тогтоомжид
бас
хязгаарлалтууд
орсон
байдаг.
Мэдээллийг чєлєєтэй
хvртэх,
хязгаарлалтай
хvртэх гэсэн
ардчиллын ерєнхий
хоёр зарчмын
vvднээс vзэхэд єнєєдєр
манайд
сэтгvvлч ч , жирийн
иргэн ч аль
нэг
байгууллагаас
хvссэн
мэдээллээ
олж авах
боломжгvй байна.
Харин
хязгаарлалттай
хvртэх зарчим
хамгийн
энгийн
мэдээлэл олж
авах тєдийд л
vйлчилж
байгаа юм.
Энэ нь
ялангуяа
сэтгvvлч,
хэвлэл
мэдээллийн байгууллагын
олон нийтийн ємнє
" тэдний ашиг
сонирхолд
нийцсэн
мэдээлэл тvгээх"-ээр
хvлээсэн
vvргээ
биелvvлэхэд
хамгийн их
саад
бэрхшээл
учруулж
байгаа юм.
Хvний эрхийн
тухай Олон
улсын
Пактуудад
заасан
шалгуураар
нууцлах зvйлс
улс орнуудад
бий боловч
тvvнийг єргєсгєх
буюу
бvдvvвчлэх нь
албан ёсны
бvх мэдээллийг
нууц гэж
vзэхэд
хvргэдэг. Энэ
нь эрх зvйн сєрєг
vр дагавартай
байх нь
тодорхой.
Ардчилсан
улс орнуудад
тєр, засгийн
байгууллагын
vйл
ажиллагааны
тухай
мэдээлэл
хvмvvст
нээлттэй
байх ёстой
гэсэн зарчим
баримталдаг.
Сэтгvvлчид
бусад
иргэдийн
адил
мэдээлэлд нэвтрэх
(олж авах )
эрхтэй бєгєєд
мэдээллийн
эх сурвалжаа
нууцлах нь
сэтгvvлчийн
онцгой бєгєєд
цорын ганц
эрх юм. Yvнийг
баталгаажуулсан
хууль ч
одоогоор
Монгол улсад
байхгvй.
Хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгсэл нь
олон нийтийн
мэдээлэлд
нэвтрэх (олж
авах) эрхийг
хамгаалах,
тэдний ашиг
сонирхлыг
дээдлэх талаар
шийдвэрлэх
vvрэг
гvйцэтгэдэг
билээ. Энэ
утгаар
сэтгvvлч нь
хувь хvнээс
илvv vзэл
бодлын эрх чєлєє
эдэлдэг.
Дэлхийн олон
улсад
мэдээллийн
эх сурвалжийг
нууцлах,
хамгаалах
сэтгvvлчийн эрхийг
дэмжиж
хамгаалдаг
байна.
Австри, Ôранц,
Герман, Швед
зэрэг орон мэдээллийн
эх
сурвалжийн
нууц байдлыг
хамгаалах
хатуу
хуультай
ажээ. Япон,
Нигерийн шvvх
эх сурвалжаа
хамгаалахыг
сэтгvvлчдэд зєвшєєрєхийн
ач
холбогдлыг
тодорхой
заасан байдаг.
АНУ-д хэвлэл
мэдээлэл,
хувь хvмvvсийн
эх сурвалжийн
хамгаалалт єндєр
тvвшинд байдаг
ажээ. Европын
орнуудад
сэтгvvлч
саармаг мэдээ
цацах нь
багасч, шvvх ч
тэднээс эх
сурвалжийг
нь албадан
хэлvvлэхийг
оролдох нь цєєрчээ.
Ялангуяа эх
сурвалжтай
холбоотой асуудлаар
шоронгоор
сvрдvvлэх нь
нэн ховор болсон
байна.
Европын
зєвлєл "
Сэтгvvлчдийн
мэдээллийн
эх сурвалжаа
хамгаалах асуудал
нь ардчилсан
нийгэмд олон
нийтийн хоточ
нохой байх
чухал vvргээ
биелvvлэхэд
нь хэвлэл
мэдээлэлд
боломж олгох
vндсэн арга юм.
Сэтгvvлчид эх
сурвалжаа
илчлэх
албадлагад єртвєл
олон нийтийн
ашиг
сонирхол бvхий
хэрэг явдлын
талаар
мэдээлэл єгєх
vvрэгт нь
хvндрэл
учирна. Иймд
олон нийтийн болон
хувь хvний
ашиг
сонирхол
мухардмал шинжтэй
болох нєхцєл
байдал vvсч
болзошгvй тул
аливаа
албадлагыг
хязгаарлах
ёстой " гэжээ.
Эх
сурвалжийн энэхvv
хамгаалалтыг
олон нийтийн
ашиг
сонирхол
бvхий vйл
явдал, хэрэг
явдал, буруутай
этгээд,
буруутай
vйлдлийг
нотолсон,
илчилсэн
материалыг
хэвлэл
мэдээлэл ил
тод болгох нь
нийгэм эрvvл
саруул байж,
цэвэршихэд
илvv чухал ач
холбогдолтой
гэж vзсэний
vндсэн дээр
хэрэгжvvлдэг
байна.
Сонгуулийн
хуулийн
тухай
дурьдая. Учир
нь сонгуулийн
явцад олон
нийтийн vзэл
бодлоо илэрхийлэх
эрх,
мэдээллийн
эрх чєлєє,
сонгох,
сонгогдох, санал
хураалтад оролцох
эрх зэрэг
хvний суурь
эрхvvд чухал болж
ирдэг.
Эдгээр
эрхийг
хослуулсны
vндсэн дээр
хэвлэл
мэдээллийн
хэрэгсэл нь
улс тєрийн
нам, нэр
дэвшигчийн мєрийн
хєтєлбєр, мєн
чанар зэрэг
сонгуулийн
компанийн
гол гол vйл
явдлыг
мэдээлж, олон
нийтийг
бодитой мэдээллээр
ханган зєв
сонголт
хийхэд нь
туслах
учиртай. Мєн
улс тєрийн
нам, нэр
дэвшигчид
хэвлэл мэдээллээр
єєрсдийгєє, мєрийн
хєтєлбєрєє
танилцуулах
эрхтэй юм. Ерєнхийлєгчийн
Сонгуулийн
тухай, УИХ-ын
Сонгуулийн тухай,
Ард нийтийн
санал
асуулга
явуулах тухай,
Орон нутгийн
Сонгуулийн
тухай хуульд
хэвлэл
мэдээлэлд
хамаатай
заалт цєєнгvй
байна.
Эдгээр хуульд
ил тод
байдлыг
хангах
vvднээс
хэвлэл мэдээллийнхнийг
санал
хураалт,
тооллогод байлцахыг
зєвшєєрсєн
нь
дэвшилттэй
хандлага юм.
Гэвч манай
сонгуулийн
тухай
хуулиуд
мэдээллийн
эрх чєлєєний
эрх ашгийн
vvднээс
хандвал сайн
хууль биш юм.
УИХ-аас
баталсан
"Хvний аюулгvй
байдлыг
хангах
зохистой засаглал"
хэмээх
Засгийн
Газрын хєтєлбєрийг
хэрэгжvvлэх
Yйл
ажиллагааны
тєлєвлєгєєнд
Мэдээллийн
эрх чєлєєний
тухай
хуулийн
талаар
судалгаа
хийж, санал
боловсруулах
гэж заасан
байна. Энэ нь
сайн боловч
саатаж
байгаа нь
харамсалтай.
Манайд
єнєєдєр
Мэдээллийн
эрх чєлєєг
баталгаажуулсан
хууль
тогтоомж
зайлшгvй
шаардлагатай
байна.
Ингээгvй
тохиолдолд Монгол
Улс хvний
эрхийг
дээдлэн
хvндэтгэдэг
ардчилсан
орон гэж
vзэхэд учир
дутагдалтай
болно.
Олон
улсын хууль
эрх зvй, vндэсний
аюулгvй
байдал, хvний
эрхийн
асуудлаар
мэргэшсэн
олон улсын
тэргvvлэх
хуульч, шинжээчдийн
хэсэг
цугларан 1995
оны 10-р сарын
1-нд
Мэдээллийн
эрх чєлєєний
талаарх
Ихоннесбургийн
зарчмуудыг
баталсан юм.
Эдгээр
зарчим нь:
5.
Мэдээлэл
олж авах
иргэдийн
хvсэлтийг
шуурхай
гvйцэттгэх,
татгалзсан
тохиолдолд
хараат бус
шинжээчээр
нягтлуулах
эрхээр хангах
Мэдээллийн
эрх чєлєєний
тухай хууль
эхнээсээ л
олон нийтийн
мэдээлэл олж
авах эрхийг
баталгаажуулах
тодорхой зорилготой
байх ёстой.
Олон нийтэд
vйлчилдэг байгууллагууд
мэдээлэл єгєх
vvрэгтэй, хvн бvр
мэдээлэл
хvлээн авах
зохих ёсны
эрхтэй бєгєєд
эрхээ
эдлэхдээ
тухайн
мэдээллийг
олж авах
хvсэлтээ
тайлбарлах
ёсгvй. Харин
албан ажилтан
мэдээлэл єгєхєєс
татгалзаж
байгаа
шалтгаанаа
аль ч шатанд
тайлбарлах,
тvvнийгээ
нотлох
vvргийг хvлээнэ.
Мэдээллийн эрх чєлєєний
хуулийг тєгс
хэрэгжvvлэхийн
тулд нууцын
хууль зэрэг бусад
хууль
тогтоомжийг
эргэн
нягталбал зохино.
Мэдээллийн
эрх чєлєєний
тухай
хуулийн vзэл
баримтлал,
зарчмууд бусад
хуулиас
давуу эрхтэй
байх ёстой.
Мэдээлэлд
нэвтрэх суут
эрхийг
хамгаалах сайн
хуулийн тєсєл
боловсруулж,
батлуулах нь
хvний эрхийн
чиглэлээр
ажилладаг
ТББ, ХМБ-ын
тулгамдсан асуудал
юм.