Aвилгалын эсрэг хуулийн тухай

 

Хуульч  Ж.Мєнхбат

j_munkhbat@yahoo.com

 

Aвилгалын эсрэг хуулийн шинэчилсэн найруулгын тєслийг Монгол Улсын Их Хурлын ээлжит чуулганаар хэлэлцэхтэй холбогдуулан харьцуулалт хийв.

Монгол Улcын 1996 онд баталсанAвилгалын эсрэг хууль”, 2005 оны намрын ээлжит чуулганаар хэлэлцэх “Aвилгалын эсрэг хуулийн шинэчилсэн найруулгын тєсєл” хоёрын ялгаан гэвэл шинэчилсэн хуулийн тєсєлд авилгалын эсрэг тэмцэх байгуулгыг бий болгож єгсєнд байгаа юм.

Дэлхийн олон орон авилгалтай тэмцэхийн тулд зєвхєн хээл хахууль, авилгалтай тэмцэх биш авилгал оршин тогтнож байгаа зохион байгуулалтай гэмт хэрэг, улс тєр, тєрийн албанд байгаа хvнд сурталтай тэмцэх хэрэгтэй гэж vздэг байна.

Олон орон гарч байгаа маш олон террорист vйл ажиллагаанд энэ авилгал маш их тус болж байдаг. Yvгээр авилгал нь зєвхєн ахуйн шинжтэй биш нийтийг хамарсан олон улсын хэмжээний аюул юм.

Энэхvv тєсєлд ямар нэгэн байдлаар терроризмыг дэмжин авилгал авсан этгээдэд хvлээлгэх хариуцлага алга байна. Дэлхий нийтэд гарч байгаа террорист vйл ажиллагаанууд нь бvгд авилгалтай шууд болон шууд бусаар холбоотой байдаг.

ОХУн парламент дарга Грызлов хэлэхдээ:

ОХУн авилгалтай тэмцэхдээ авилгалын эсрэг хууль батлах биш, тэр авилгалыг тэтгэж байгаа зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, улс тєр, тєрийн албанд хvнд сурталтай тэмцэх єргєн хvрээтэй хууль батлах мєн авилгалын ямар нэгэн байдлаар хориглосон одоо vйлчилж байгаа хуулиуддаа нэмэлт єєрчлєлт хийх хэрэгтэй гэжээ.

Тєслийн 4-р зvйлд зааснаар авилгал гэж албан тушаалаа урвуулан ашиглах, хууль бусаар бэлэг, шан харамж авах гэж зааснаас биш эд материалаас бусад хахуулийг тодорхой зааж єгєєгvй байна. Жишээ нь Сексийн vйлчилгээ нь ямар зvйлд орох нь тодорхойгvй байна.

4 дvгээр зvйл. Авилгалын тухай ойлголт

4.1.Энэ хуулийн 3.1.1, 3.1.2-т заасан албан тушаалтан хууль тогтоомж зєрчиж, хувийн ашиг хонжоо олох зорилгоор албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу тал олгохыг авилгал гэж vзнэ.

 4.2.Энэ хуулийн 4.1-д зааснаар давуу тал олж авч байгаа этгээдийг авилгал vйлдсэн гэж нэгэн адил vзнэ.

4.3.Энэ хуулийн 4.1 нь гадаад улсын нутаг дэвсгэр дээр хээл хахууль авсан албан тушаалтанд нэгэн адил хамаарна.

 4.4.Энэ хуулийн 4.1 нь гадаадын тєрийн албан тушаалтанд хахууль єгсєн этгээдэд нэгэн адил хамаарна.

Энэхvv тєслийн авууштай тал нь 17 дугаар зvйлээс 18 дугаар зvйл хvртэл заасан Aвилгалтай тэмцэхэд олон нийтийг соён гэгээрvvлэх vйл ажиллагаа гэсэн заалт юм.

Авилгалтай тэмцэхэд олон нийтийг соён гэгээрvvлэх vйл ажиллагаа 

17 дугаар зvйл. Олон нийтийг соён гэгээрvvлэх ажил 

            17.1.Олон нийтийг соён гэгээрvvлэх ажил нь нийгмийн дунд авилгалыг vл тэвчих уур амьсгал бий болгох, иргэдэд авилгалын эсрэг хvмvvжил тєлєвшvvлэх, авилгалын эсрэг ажилд тэднийг татан оролцуулах талаар авч хэрэгжvvлж байгаа цогцолбор арга хэмжээ мєн.

 18 дугаар зvйл. Олон нийтийг соён гэгээрvvлэх талаар тєрийн болон аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэний vvрэг 

18.1. Тєрийн бvх шатны байгууллага дараахь нийтлэг vvргийг хvлээнэ:

18.1.1. Улсын Их Хурлаар хэлэлцэгдэх хууль, бусад шийдвэрийн тєслийн талаар иргэд, тєрийн бус байгууллага, олон нийтийн зvгээс саналаа илэрхийлэх, олон нийтээр хэлэлцэх бололцоог єргєтгєх;

                        18.1.2.батлагдан гарсан хууль тогтоомж, нийтээр дагаж мєрдєх журам, дvрмийг иргэдэд тогтмол сурталчлах, энэ талаархи мэдээллийг иргэд, байгууллага чєлєєтэй авах нєхцлийг хангах;

18.1.3.тєрийн байгууллага vйл ажиллагаагаа нээлттэй явуулж, иргэдийн сонирхолд нийцсэн vйл ажиллагаа явуулж буй эсэхэд тавих хяналтад тєрийн бус байгууллагын оролцоог нэмэгдvvлж, хамтран ажиллах, мэдээллийг харилцан солилцох,олон нийтэд мэдээллийг тогтмол хvргэж байх; 

                        18.1.4.тєрийн албан хаагчийн ёс зvйн дvрмийн биелэлтэд тавих хяналтыг сайжруулж, тєрийн албан хаагч иргэдийн санал, хvсэлтийг байнга сонсч, єєрийнхєє vйл ажиллагааны тєлєє хариуцлага хvлээдэг байх зарчмыг мєрдєх;

                        18.1.5. тєрийн захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэр нь иргэд болон бусад сонирхогч талуудад ойлгомжтой, нээлттэй байх нєхцлийг бvрдvvлэх;

                        18.1.6. соён гэгээрvvлэх, авилгалаас урьдчилан сэргийлэх, нийгмийн ухамсарыг тєлєвшvvлэхэд идэвх гаргасан тєрийн болон тєрийн бус байгуулага, хамт олон, иргэнийг жил бvр шалгаруулан шагнаж урамшуулах;

                        18.1.7.авилгалын талаар эрэн сурвалжилсан мэдээ, материал, нийтлэл, нэвтрvvлэг хийсэн, авилгалтай хийх тэмцэлд бодитой хувь нэмэр оруулсан хэвлэл мэдээлийн байгууллага, сэтгvvлчдийг жил бvр шалгаруулж шагнаж урамшуулах;

                        18.1.8.авилгал тєрvvлж буй нийгэм эдийн засгийн vндэс, шалтгаануудыг судлан илрvvлэх, авилгалыг хязгаарлах арга хэмжээний vр дvнг судлах, дvгнэлт гаргах, авилгалын талаар судалгаа шинжилгээний бvтээл, ном, сургалт, сурталчилгааны материал гаргах, сургалтын программ, гарын авлага боловсруулах зэрэг ажилд сургалт-эрдэм шинжилгээний болон тєрийн бус байгууллагуудыг оролцуулж, тэдгээрийг сонгон шалгаруулах журмаар ажиллуулах;

                        18.1.9. тєрийн мэдээллийн нэгдсэн тогтолцоо, сvлжээг бий болгож, мэдээлийн найдвартай, шуурхай байдлыг хангах.

             18.2.Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэн дараахь нийтлэг vvргийг хvлээнэ: 

18.2.1. сургуулийн ємнєх болон бага, дунд, дээд боловсролын сургалтын байгууллагууд тусгай хєтєлбєрийн дагуу сургалт, хvмvvжлийн ажлыг зохион байгуулж хvvхэд, насанд хvрэгчдэд авилгалын талаар зохих мэдлэг, чадвар эзэмшvvлж, авилгалаас ангид ёс суртахуунтай байх vзэл тєлєвшvvлэх;

                        18.2.2. сургуулиас гадуур сургалтын ажил эрхэлдэг аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэн єєрийн vйл ажиллагааны чиглэлээр авилгалын ойлголт, тvvний нийгмийн vр дагаврыг тайлбарлан таниулах, авилгалаас урьдчилан сэргийлэх асуудлаар тусгай хєтєлбєрийн дагуу хvvхэд, насанд хvрэгчдэд боловсрол, мэдлэгээ дээшлvvлэхэд нь туслалцаа vзvvлэх;

                        18.2.3. хэвлэл мэдээллийн байгууллага авилгалын аливаа хэлбэрийг vл тэвчих сэтгэл зvйн орчинг тєлєвшvvлэхэд нийтлэл, нэвтрvvлгийн бодлогыг чиглvvлэн, эрэн сурвалжлах сэтгvvл зvйг хєгжvvлэх;

                        18.2.4. тєрийн бус байгуулагын vйл ажиллагааны ёс зvйн дvрмийг гаргаж, санхvvгийн тайлангаа ил тод мэдээлж байх;

                        18.2.5.хувийн хэвшлийн vйл ажиллагаанд бизнесийн ёс зvйн зарчмуудыг тодорхойлж гарган мєрдvvлэх;

                        18.2.6.тєрийн болон тєрийн бус байгууллагаас авилгалын эсрэг тэмцэх талаар хэрэгжvvлж байгаа зохион байгуулалттай арга хэмжээнд иргэн бvр оролцох.

Нийгмийг соён гэгээрvvлэх гэж хуульчилж єгсєн нь манай оронд маш зєв зvйл юм.

Хvн болгон л ярьдаг, мэддэг нийгмийг эрvvлжvvлж байж авилгалыг арилгана гэж, гэхдээ vvнийг хэрэгжvvлэхэд маш тєвєгтэй байдаг. Энэхvv нийгмийг эрvvлжvvлэх ажлыг хуульчилж байгаа нь хэрэгжих нь бодит vр дvнгээ олсон юм.

Тєсєлд авилгалтай тэмцэх байгууллагыг бий болгох тухай нь их зvйтэй зvйл оруулжээ.

Зарим хуульчид заавал авилгалтай тэмцэхийн тулд ийм том байгуулллага байгуулж хєрєнгє мєнгє зарах хэрэггvй тэртээ тэргvй цагдаа, прокурор, шvvх гээд байгуулллага байна гэдэг.

Гэхдээ авилгал гэдэг зvйл нь єєрєє нийгмийг бvхэлд нь эзэлсэн маш том цогц хэрэг учраас нэг эрvvгийн хуулийн зvйлээр шийдвэрлэхэд бэрх гэдэг нь ойлгомжтой юм. Ийм учраас ийм нєсєр том цогц болсон авилгалын эсрэг зогсох хvчтэй хууль, тvvнийг сахиулах тусдаа байгууллага байх хэрэгтэй болов уу.

Энэхvv тєслийн 10.1.5.-р зvйлд авилгалтай тэмцэх байгууллагад туслалцаа vзvvлсэн гэрчийг цагдаагийн буюу тагнуулын байгууллагын хамгаалалтанд авна гэж заасан нь хангалтгvй байна.

10 дугаар зvйл. Авилгалтай тэмцэх газрын бvрэн эрх

10.1.5.шаардлагатай тохиолдолд гэрч, авилгалтай тэмцэх байгууллагын vйл ажиллагаанд туслалцаа vзvvлсэн бусад этгээдийг цагдаагийн буюу тагнуулын байгууллагын хамгаалалтад авахуулах;

Хэрэв тэр  хамгаалах гээд байгаа байгууллага нь єєрєє авилгалд автсан бол гэрчийг єєр ямар байгуулага хамгаалалтанд авах вэ? гэдэг нь тодорхой бус байна.

Бvгд Найрамдах Казакстан улсын авилгалын эсрэг хуулийн 7-р зvйлд заахдаа гэрч, авилгалтай тэмцэх байгууллагын vйл ажиллагаанд туслалцаа vзvvлсэн бусад этгээдvvдийг улсын нууцлалд оруулдаг байх жишээтэй.

Манай улс мєн адил улсынхаа нууцлалд оруулахад болохгvй гэжvv.

Энэ тєслийн 38-р зvйлд заасан авилгалын эсрэг хууль тогтоомж зєрчигчдєд хvлээлгэх хариуцлага гэсэн заалт нь маш чамламаар заалт юм.

38 дугаар зvйл. Авилгалын эсрэг хууль тогтоомж зєрчигчдєд хvлээлгэх хариуцлага 

            38.1. Авилгалын эсрэг хууль тогтоомж зєрчсєн этгээдэд эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэхээргvй бол дор дурдсан захиргааны хариуцлага хvлээлгэнэ:

38.1.1. хєрєнгє, орлогын мэдvvлгийг бvртгэх, хяналт тавих vvргээ биелvvлээгvй, холбогдох материалыг хуулиар тогтоосон хугацаанд ирvvлээгvй албан тушаалтныг хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг 2-4 дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох; 

                        38.1.2. энэ хуулийн 20.5-д заасан шаардлагыг зєрчсєн албан тушаалтныг хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг 2-5 дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох; 

                        38.1.3. энэ хуулийн 27.1-ийг зєрчсєн албан тушаалтныг хєдєлмєрийн хєлсний доод хэмжээг 5-10 дахин нэмэгдvvлсэнтэй тэнцэх хэмжээний тєгрєгєєр торгох;

Эрvvгийн хариуцлагаас тусдаа зvйлvvлдэд нь дандаа мєнгєн торгуулиар авилгал авагчдыг шийтгэнэ гэсэн байна.

Хэрвээ энэхvv зvйлд зааснаас их хэмжээний хахууль авсан этгээд нь торгуулиа тєлєєд дахин хахууль авахгvй гэсэн баталгаа байхгvй шvv дээ.

AНУ нь авилгалтай дараах байдалаар тэмцдэг байна. AНУн Ерєнхийлєгчийн 1990 оны 10-р сарын 17-ны ¹ 12731 тоотТєрийн албан хаагчийн хєрєнгє орлогын мэдvvлгийг бvртгэхтушаалаар тєрийн албан хаагчийн хєрєнгє орлогын мэдvvлгийг бvртгэх ба хэрэв буруу мэдvvлсэн тохиолдолд тус албан хаагчид дараах хэдэн шийтгэл ноогдуулдаг юм байна:

·        Хэсэгчлэн болон бvтнээр нь эрхийн хасах,

·        Доод албан тушаалд томилох,

·        Ямар нэгэн маргаантай санхvvгийн, холбоогоо зогсоохыг санал болгох,

·        Эрvvгийн хариуцлагад татах.

Мєнгєн торгуулиас илvv тэр мєнгє олох эх vvсвэр нь болоод байгаа албан тушаалтай хатуу ярих хэрэгтэй. Энэ нь маш vр дvнтэй авилгал авагч єгєгчтэй тэмцэх арга юм.

                                                                                                            

                                                                                       2005.12.20.