Др. Торма Андраш

Унгар улсын Мишколцийн их сургуулийн

хууль зvйн салбарын багш,

захиргааны эрх зvйн тэнхимийн эрхлэгч.

Ph.D.

                

 

Европын холбооны тухай Pомын гэрээ

 

 1957 оны гурван сарын 25-ны Европын эдийн засгийн холбоо байгуулах тухай гэрээнд олон удаа нэмэлт єєрчлєлт оруулсан тєдийгvй эдгээр нэмэлт єєрчлєлтvvд нь гэрээний агуулга, хэлбэрийн асуудлыг багагvй хєндсєн юм.

 1965 оны Нэгдэх тухай гэрээ, 1986 оны Нэгдсэн акт, 1992 оны Маастрихтын гэрээ, 1997 оны Амстердамын гэрээ зэргээр нэмэлт єєрчлєлт орсон Ромын гэрээ нь ерєнхий зохицуулалтын vvрэгтэй ба тvvний гvйцэтгэл нь нэг талаас Холбооны байгууллагуудаас гаргасан эрх зvйн актуудаар (хоёрдогч шинжтэй эрх зvйн эх сурвалжуудаар), нєгєє талаас Европын шvvхийн практик vйл ажиллагаагаар (гуравдагч шинжтэй эрх зvйн эх сурвалжуудаар) хангагддаг.

 Одоогоор хvчин тєгєлдєр vйлчилж буй Ромын гэрээ нь оршил (Preamble), зургаан vндсэн хэсэг, нийт гурван зуун арван дєрвєн зvйлээс бvрддэг ба доорхи маягаар системчилэгдсэн байдаг.

 

Оршил (Preamble)

 

Нэгдvгээр хэсэг : Yндсэн зарчмууд

 

Хоёрдугаар хэсэг:  Холбооны иргэний харьяалал

 

Гуравдугаар хэсэг: Холбооноос явуулах бодлого

 

·        Барааны чєлєєт шилжилт

 

·        Хєдєє аж ахуй

·        Хувь хvмvvс, vйлчилгээ, эд хєрєнгийн чєлєєт хєдєлгєєн

·        Виз, дvрвэгсэдийн болон цагаачлал, хувь хvмvvсийн чєлєєт шилжилттэй холбогдох асуудал

·        Зам харилцаа

·        Єрсєлдєєн, татвар болон эрх зvйн актуудын нэгдмэл чанарыг хангах

·         Эдийн засаг- ба мєнгєний бодлого

·         Хєдєлмєр эрхлэлт

·        Худалдааны нэгдсэн бодлого

·         Хил хязгаарын хамтын ажиллагаа

·         Нийгмийн халамж, боловсрол, мэргэжлийн сургалт ба залуучууд

·         Соёл урлаг

·         Бvх нийтийн эрvvл мэнд

·         Хэрэглэгчдийн эрхийн хамгаалал

·        Транс-Европын сvлжээ

·        Yйлдвэр

·        Эдийн засаг- нийгмийн хамтын ажиллагаа

·        Шинжлэх ухаан, техникийн хєгжил

·        Байгаль хамгаалал

·        Хєгжлийн хамтын ажиллагаа

 

Дєрєвдvгээр хэсэг: Далайн чанад дахь улс орон, газар нутгийн хамтын нєхєрлєл 

 

Тавдугаар бvлэг: Холбооны байгууллагууд

  • Байгууллын тогтолцоотой холбогдох заалтууд
  • Санхvvгийн vйл ажиллагаатай холбогдох заалтууд

 

Зургаадугаар бvлэг: Ерєнхий ба тєгсгєл хэсэг

 

 Энэхvv гэрээний агуулгыг нарийвлан харуулахад нийтлэлийн маань цар хvрээ багадах тул зарим нэг чухал заалтуудыг одоо хєндєж vзэе.

 Yндсэн зарчмуудын тухай эхний хэсэгт холбооны vvрэг, тvvний vйл ажиллагааны чиглэл, мєнгєний нэгдсэн систем, хоёрдогч (subsidiarity) болон vнэнч байх зарчим, холбооны байгууллагуудын тогтолцоо, тvvний vйл ажиллагааны vндсэн чиглэл, нягт хамтын ажиллагаа болон дискриминацыг хориглох тухай асуудлуудыг хєндсєн байдаг.

 Холбооны vvрэг нь нэг талаас нэгдсэн зах зээл, эдийн засаг-санхvvгийн холбоо байгуулах, нєгєє талаас нэгдсэн бодлого, vйл ажиллагаа явуулах замаар холбооны эдийн засгийн байнгын - тогтвортой хєгжлийг хангах, хєдєлмєр эрхлэлт, нийгмийн халамжийг дээшлvvлэх, эмэгтэйчvvд ба эрэгтэйчvvдийн тэгш эрхийг баталгаажуулах, тогтвортой - инфляцигvй єсєлтийг хангах, єрсєлдєх чадвар болон эдийн засгийн чадавхыг нэмэгдvvлэх, байгаль орчны хамгаалал, тvvнийг сайжруулах, мєн амьдралын тvвшин, тvvний чанрыг дээшлvvлэх, эдийн засаг, нийгмийн болон гишvvн орнуудын хамтын ажиллагааны нягт уялдаа холбоог хангах зэрэг явдал юм.

 Хоёрдогч байх(subsidiarity) зарчмын дагуу Холбоо нь шаардлагатай тохиолдолд (гишvvн орнуудын бодлого хангалттай хэрэгжихгvй байгаа салбарт) єєрийн эрх мэдэлд шууд vл хамаарах зарим асуудлуудыг хєндлєнгєєс оролцож шийдэх бvрэн эрхтэй байдаг.

 Ромын гэрээний дєрєвдvгээр зvйлд зааснаар холбооны vндсэн vvргийг тvvний гол байгууллагууд болох Парламент, Зєвлєл, Хороо, Шvvх, Санхvvгийн алба гvйцэтгэдэг.  Зєвлєл болон Хорооны байнгын vйл ажиллагаанд эдийн-засаг нийгмийн болон, мужуудын салбар хороод санал зєвлєгєє єгєх замаар туслалцаа vзvvлдэг байна. Холбооны аливаа инcтитуци нь єєрийн эрх vvргээ хэрэгжvvлэх явцдаа бусад байгууллагын эрх, vvргийг хєндєж vл болно.

 Yнэнч байх зарчмын дагуу гишvvн орнууд нь холбооны эрхийн хэрэгжилтийг хангахын тулд бvхий л шаардлагатай нєхцєлийг бvрдvvлэх vvрэгтэй ба гэрээний зорилгод vл нийцэх зарим нэг vйл ажиллагаанаасаа ч татгалзахад хvрдэг.

 Амстердамын гэрээгээр орсон нэмэлт єєрчлєлтийн дагуу „хvчтэй хамтын ажиллагааны зарчим” гэсэн шинэ ойлголт Ромын гэрээнд тусгагдсан юм. Энэхvv зарчим нь єєр хоорондоо хамтран ажиллах хvсэлтэй гишvvн орнуудыг дэмжих зорилгоор холбооны зvгээс тодорхой байгуулал, процесс, vйл ажиллагааны аргачилалаар хангах боломжийг бvрдvvлсэн ба энэ нь интеграцыг гvнзгийрvvлэхэд чухал vvрэг гvйцэтгэж байна.

 Мєн дискриминацын тухай зургадугаар зvйлд гэрээнд зааснаас бусад тохиолдолд хvнийг иргэний харьяаллаар ялгаварлан гадуурхахыг хориглосон байдаг (Жишээ нь: Дєчин наймдугаар зvйлийн дєрєвдvгээр хэсэгт чєлєєтэй хєдєлмєр эрхлэх эрхийг дэмжихийн зэрэгцээ гишvvн орнуудын зvгээс vvнд тодорхой хязгаарлалт тавихыг зєвшєєрсєн байдаг).

Ø      Холбооны иргэний харьяаллын тухай хоёрдугаар хэсэгт гишvvн орнуудын иргэн нь шууд холбооны иргэн болох ба чєлєєтэй зорчих, оршин суух газраа чєлєєтэй сонгох болон єєрийн улсаас тусламж авах боломжгvй тохиолдолд єєр гишvvн орны дипломатын болон консулын хамгаалалтанд орох, Европын Парламентэд єргєдєл гаргах, Омбудсманд гомдол мэдvvлэх зэрэг эрхvvдийг эдлэх боломжоор хангагдана гэж заасан.

Ø      Холбооноос явуулах бодлого, хамтын ажиллагааны тухай гуравдугаар хэсэгт холбооны байгууллагуудын эрх мэдлийн хvрээнд шууд хамаарах нийгэм, эдийн засгийн салбаруудыг тодорхойлсон ба эндээс холбооны эрх мэдэл нь хил гаалийн нэгдсэн бодлого, бараа-vйлчилгээний чєлєєт шилжилт, хувь хvмvvс болон хєрєнгийн чєлєєт хєрвєлт, нэгдсэн худалдаа, эдийн засаг, санхvvгийн бодлогоос гадна соёл урлаг, нийтийн эрvvл мэнд, байгаль хамгаалал, нийгмийн халамжийн асуудал зэрэг нийгэм эдийн засгийн єргєн хvрээг хамарч буйг тодорхой харж болно.

Эрх зvйн уран зохиолд холбооны эрх мэдэл нь Нэгдсэн Акт, Маастрихтын гэрээ, Амстердамын гэрээ зэргээр хийгдсэн нэмэлт єєрчлєлтийн дагуу аажуухан єсєн нэмэгдэж байгаа тухай дурдсан байдаг.

Ø      Гэрээний „хилийн чанд дахь улс орнууд ба газар нутгуудын нєхєрлєлийн тухай” дєрєв дэх хэсгийн зуун гучин нэгдvгээр зvйлд зааснаар Белги, Дани, Франци, Итали, Голланд, Англитай онцгой харилцаатай хилийн чанад дахь улс орнууд болон газар нутгууд Холбоотой нєхєрлєл хамтын ажиллагаа тогтоож, хамтран ажиллах боломжоор хангагдсан юм.

 Нєхєрлєл хамтын ажиллагааны vндсэн зорилго нь эдгээр улс орон, газар нутгуудын эдийн засаг-нийгмийн хєгжлийг дэмжих, тэдний болон Холбооны хооронд эдийн засгийн нягт харилцаа тогтоох явдал билээ.

Ø      Холбооны байгууллагуудын тухай тавдугаар хэсэгт холбооны vvргийг гvйцэтгэгч байгууллагуудын байгууллын болон vйл ажиллагааны журмын талаар тодорхой заасан байдаг.

Ø      Ерєнхий болон тєгсгєл бvлэг нэртэй зургадугаар хэсэгт холбоо нь эрх зvйн этгээд ба олон улсын гэрээ байгуулах бvрэн эрхтэй гэж заажээ.

 

 Европын холбооны тухай энэхvv Ромын гэрээ нь Европын холбооны vндэс суурь нь тєдийгvй тvvний vйл ажиллагааг зохицуулсан анхдагч эрх зvйн акт юм.

 Yvнээс гадна гишvvн орнуудын хооронд байгуулсан vндсэн гэрээнvvд ч бас анхдагч эрх зvйн эх сурвалжид зvй ёсоор тооцогддог гэдгийг энд дурдах хэрэгтэй.

 Европын шvvх 1991 оны арван хоёр сард Eвропын холбоо, Eвропын чєлєєт худалдааны нєхєрлєлийн хооронд байгуулсан гэрээний тєслийг хэлэлцэхдээ Ромын гэрээ нь олон улсын гэрээ хэлцлийн хэлбэрээр байгуулагдсан vндсэн хуулийн шинжтэй акт гэж тодорхойлсон (Opinion 1/91 on Draft Agreement between EEC and EFTA (1991) ECR. 6079. p.).

 Мєн Европын шvvх єєр нэг шийдвэртээ Ромын гэрээ нь байгууллын тогтолцооныхоо тусламжтайгаар єєрийн эрх зvйн системээ бий болгосноороо бусад олон улсын гэрээ хэлцлээс ялгаатай гэж vзсэн байдаг.

 Ер нь холбооны эрх зvйн анхдагч шинж нь гэрээний дагуу гишvvн орнууд єєрийн зарим тодорхой эрх мэдлээ Холбоонд шилжvvлж єгснєєс vvдэлтэй тєдийгvй гишvvн орнуудын суверен эрхийн хязгаарлалтын vр дvн юм.

 „Тодорхой бус хугацаатай байгуулсан гэрээ, холбооны бие даасан байгууллагууд, эрх зvйн этгээдийн статус, эрх зvйн чадамж, олон улсын тvвшинд тєлєєлєх эрх, гишvvн орнуудын суверен эрхийн хязгаарлал, гишvvн орнуудаас холбоонд шилжvvлсэн эрх хэмжээ, мєн зарим салбарт гишvvн орнууд єєрийн суверен эрхээ хязгаарлах замаар зайлшгvй дагаж мєрдєх ёстой бие даасан „corpus juris”-ийг бий болгосон” хэмээн Европын шvvхийн шийдвэрт дурдсан байдаг (Costa v. E.N.E.L case: 6/64 (1964) ECR. 585. p.).

 Европын холбооны суурь байгууллагуудын (Европын нvvрс ба гангын холбоо,

 Европын атомын холбоо) vндсэн гэрээнvvдтэй (lex special) харьцуулахад Ромын гэрээ нь агуулга болон эрх зvйн утгаараа ерєнхий (lex general) шинжтэй байдаг билээ.

 Ромын гэрээний зохицуулалт нь нийгэм эдийн засгийн єргєн хvрээг хамарч байдаг бол дээр дурдсан lex special шинжтэй хоёр гэрээ нь эдийн засгийн салбарын зєвхєн тодорхой хэсгийг л зохицуулдаг.

 Mєн Европын шvvх дээр дурдсан lex special хоёр гэрээг Ромын гэрээн дээр тулгуурлаж тайлбарладаг ба энэ нь тvvнийг эрх зvйн хувьд lex general шинжтэй болохыг баталж буй хэрэг мєн.

 

 

Орчуулсан. Ж. Батзандан